Sıcaklık-Yeterlik Modeli

Sıcaklık-yeterlik modeli, insanların başkalarını ve grupları değerlendirirken iki temel boyut, yani sıcaklık ve yeterlik üzerinden algıladığını öne süren bir sosyal biliş modelidir.

Model, Susan Fiske ve arkadaşlarının çalışmalarıyla geliştirilmiştir. Sıcaklık boyutu, bir kişinin niyetinin iyi mi yoksa zarar verici mi olduğuna dair algıyı içerir. Yeterlik boyutu ise o kişinin niyetlerini hayata geçirecek beceri ve güce sahip olup olmadığına ilişkindir. Araştırmalara göre insanlar yeni biriyle karşılaştığında öncelikle bu iki sorunun yanıtını arar.

Günlük hayatta bu boyutlar birçok yargıyı biçimlendirir. Sıcak ve yeterli algılanan kişiler hayranlık uyandırırken, sıcak ama yetersiz görülenler genellikle acıma ile karşılanır. Soğuk ama yeterli algılananlar imrenme, hem soğuk hem yetersiz görülenler ise küçümseme gibi tepkiler doğurabilir. Bu yargılar çoğu zaman hızlı ve otomatik oluşur.

Model, kalıpyargıların ve grup algılarının nasıl şekillendiğini anlamada yararlı bir çerçeve sunar. Bununla birlikte bu iki boyutlu değerlendirme, gerçek kişileri çoğu zaman olduğundan basit gösterir ve hatalı genellemelere yol açabilir.