Travma ve TSSB

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kişinin gerçek bir ölüm tehdidi, ağır yaralanma ya da cinsel şiddet içeren travmatik bir olayı doğrudan yaşaması, buna tanık olması ya da çok yakınının başına geldiğini öğrenmesinin ardından gelişebilen bir ruh sağlığı durumudur. Deprem, trafik kazası, saldırı, savaş, ihmal ve istismar, ağır hastalık deneyimi ve beklenmedik kayıplar sık görülen travmatik olaylar arasındadır.

Travmatik bir olaydan sonra bir süre sıkıntı, uyku sorunu, tetikte olma ve olayı sık sık hatırlama yaşamak olağan bir tepkidir; bu, zihnin yaşanan zorlu deneyimi işleme çabasıdır. Çoğu kişide bu belirtiler zamanla azalır. Belirtiler bir aydan uzun sürer, yoğunlaşır ve günlük yaşamı belirgin biçimde bozarsa TSSB’den söz edilebilir. TSSB bir zayıflık ya da üstesinden gelememe değildir; anlaşılabilen ve tedavi edilebilen bir durumdur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

TSSB belirtileri genellikle dört grupta toplanır. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Yeniden yaşantılama

• Olayla ilgili istem dışı, rahatsız edici anılar
• Flashback denen, olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissettiren yoğun anlar
• Tekrarlayan kabuslar
• Hatırlatıcılar karşısında yoğun sıkıntı ve bedensel tepkiler

Kaçınma

• Olayı hatırlatan yer, kişi ya da durumlardan uzak durma
• Olayla ilgili düşünce ve konuşmalardan kaçınma

Olumsuz düşünce ve duygular

• Kendine, başkalarına ve dünyaya dair kalıcı olumsuz inançlar
• Suçluluk, utanç, öfke ya da duygusal donukluk
• Sevdiği etkinliklerden uzaklaşma ve ilgi kaybı

Aşırı uyarılmışlık

• Sürekli tetikte olma, kolay irkilme
• Uyku sorunları, dikkat toplayamama
• Öfke patlamaları ve huzursuzluk

Nedenler ve risk faktörleri

TSSB doğrudan travmatik olayla tetiklenir, ancak herkeste gelişmez. Bazı etkenler riski artırabilir:

• Travmanın şiddeti, süresi ve kişiye yakınlığı
• Çocuklukta yaşanan örselenmeler ve önceki travma öyküsü
• Sosyal destek eksikliği
• Eşlik eden depresyon, kaygı bozukluğu ya da madde kullanımı
• Olay sonrası ek stres verici yaşam koşulları

Tanı süreci

Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı görüşmeyle travmatik olayı, belirtileri, süresini ve işlevselliğe etkisini değerlendirmesiyle konur. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde belirtilerin bir aydan uzun sürmesi ve belirgin sıkıntı ya da işlev bozukluğu yaratması aranır. Değerlendirmede eşlik eden depresyon ve kaygı bozuklukları da gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

TSSB tedavisinde ilk sırada travma odaklı psikoterapiler yer alır. Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, kişinin travmayla ilgili düşüncelerini işlemesine ve kaçınma davranışlarını kademeli olarak azaltmasına yardımcı olur. EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik anıların işlenmesinde etkinliği desteklenen bir başka yöntemdir. Bu yaklaşımlarla birçok kişi belirgin iyileşme yaşar.

İlaç tedavisi

Bazı durumlarda, özellikle eşlik eden depresyon ya da yoğun kaygı varsa, hekim tarafından ilaç tedavisi düşünülebilir. İlaç kararı ve takibi yalnızca bir hekime aittir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Düzenli uyku, beslenme ve fiziksel etkinlikle günlük ritminizi koruyun.
• Güvendiğiniz kişilerle bağ kurun; sosyal destek iyileşmeyi güçlendirir.
• Şimdiki ana bağlanmaya yardımcı topraklama ve nefes tekniklerini öğrenin.
• Alkol ve madde kullanımından kaçının; belirtileri geçici bastırsa da uzun vadede kötüleştirir.
• Kendinize karşı sabırlı olun; iyileşme zaman alan bir süreçtir.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Travmatik bir olaydan sonra belirtileriniz bir aydan uzun sürüyor, yoğunlaşıyor ya da günlük yaşamınızı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa gecikmeden 112 Acil Yardım hattını arayın.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.