Şizofreni

Şizofreni; kişinin düşünce, algı, duygu ve gerçekliği değerlendirme yetisini etkileyen ciddi ve süreğen bir ruh sağlığı bozukluğudur. Şizofreni olan bir kişi zaman zaman gerçek ile gerçek olmayanı ayırt etmekte güçlük çekebilir. Yaygın bir yanlış inanışın aksine şizofreni "çift kişilik" ya da "bölünmüş kişilik" demek değildir. Ayrıca şizofreni olan bireylerin büyük çoğunluğu şiddete eğilimli değildir; çoğu zaman kendileri incinmeye ve dışlanmaya daha açıktır. Erken tanı ve tedavi, hastalığın seyrini belirgin biçimde iyileştirebilir.

Belirtiler

Şizofreni belirtileri genellikle üç grupta incelenir.

Pozitif belirtiler

• Sanrılar: gerçek olmayan, sarsılmaz inançlar
• Varsanılar: en sık olmayan sesleri duyma
• Dağınık, kopuk düşünce ve konuşma
• Düzensiz ya da tuhaf davranışlar

Negatif belirtiler

• Motivasyon ve istek kaybı
• Sosyal geri çekilme ve içe kapanma
• Duygularda küntleşme (künt duygulanım)
• Konuşmada ve etkinliklerde azalma

Bilişsel belirtiler

• Dikkat ve odaklanma güçlüğü
• Bellek ve planlama sorunları
• Bilgiyi işleme ve karar vermede zorlanma

Bu belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Nedenler ve risk faktörleri

Şizofreninin tek bir nedeni yoktur; genetik, nörogelişimsel ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülür.

• Genetik yatkınlık ve ailede şizofreni öyküsü
• Beyin gelişimi ve işleyişindeki farklılıklar
• Erken dönem stresli yaşam olayları
• Ergenlik ve erken erişkinlikte madde kullanımı gibi tetikleyiciler

Tanı süreci

Tanı yalnızca deneyimli bir ruh sağlığı hekimi tarafından, ayrıntılı görüşme ve belirtilerin süresi ile şiddetinin değerlendirilmesiyle konulur. Değerlendirmede güncel tanı kriterleri (ICD-11) esas alınır. Belirtilere yol açabilecek bedensel hastalıklar ve madde etkilerinin dışlanması için ek incelemeler yapılabilir.

Tedavi yaklaşımları

Şizofreni süreğen bir durum olsa da düzenli tedaviyle birçok kişi belirtilerini denetim altına alabilir ve doyurucu bir yaşam sürdürebilir.

İlaç tedavisi

Tedavinin temelini antipsikotik ilaçlar oluşturur. Bu ilaçlar özellikle pozitif belirtileri azaltır ve yineleme riskini düşürür. İlaç seçimi ve düzenlenmesi yalnızca hekim tarafından yapılmalı, ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.

Psikoterapi ve rehabilitasyon

• Bireysel psikoterapi ve psikoeğitim
• Sosyal ve mesleki beceri geliştirme
• Bilişsel iyileştirme çalışmaları
• İş ve topluma yeniden katılımı destekleyen rehabilitasyon

Aile desteği

Ailenin bilgilendirilmesi ve desteklenmesi tedavinin başarısını artırır. Yargılamadan destek olmak ve tedaviye uyumu güçlendirmek çok değerlidir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• İlaçları hekimin önerdiği şekilde düzenli kullanmak
• Düzenli uyku ve yaşam düzeni oluşturmak
• Alkol ve maddeden uzak durmak
• Erken uyarı belirtilerini tanımak ve destek almaktan çekinmemek

Ne zaman uzmana başvurmalı ve acil durumlar

Gerçeklikten kopma, sesler duyma, sarsılmaz tuhaf inançlar ya da belirgin geri çekilme fark edildiğinde en kısa sürede bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır. Erken müdahale seyri belirgin biçimde iyileştirir. Kişide kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, intihar riski ya da denetlenemeyen bir psikotik durum varsa bu bir acil durumdur; vakit kaybetmeden 112 Acil aranmalıdır. Ruhsal destek ve yönlendirme için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) aranabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.