Birincil Değerlendirme
Bir durumun kişinin esenliği açısından tehdit, kayıp ya da fırsat olup olmadığının ilk zihinsel değerlendirmesi.
Eş anlamlılar
Birincil degerlendirme, kisinin karsilastigi bir durumun kendi esenligi acisindan ne anlama geldigini, yani onu tehdit, kayip ya da firsat olarak gorup gormedigini belirledigi ilk zihinsel degerlendirme surecidir.
Bu kavram, Richard Lazarus ve Susan Folkman tarafindan gelistirilen stres ve basa cikma kuraminin merkezinde yer alir. Kurama gore stres, yalnizca olayin kendisinden degil kisinin onu nasil yorumladigindan dogar.
Degerlendirmenin Bicimleri
Birincil degerlendirmede bir durum genellikle uc bicimde yorumlanabilir. Durum ilgisiz olarak gorulebilir, olumlu ya da yararli olarak degerlendirilebilir ya da stres verici olarak algilanabilir. Stres verici degerlendirme de tehdit, zarar veya kayip ile firsat anlaminda zorlanma seklinde alt bicimlere ayrilabilir.
Ayni olay farkli kisilerce farkli yorumlanabilir. Bu farklilik, neden bazi kisilerin bir durumdan daha cok etkilendigini aciklamaya yardim eder.
Stresteki Onemi
Birincil degerlendirme, stres tepkisinin baslangic noktasidir. Bir durum tehdit olarak algilandiginda stres tepkisi daha guclu olur; firsat olarak goruldugunde ise kisi daha motive olabilir.
Bu surec genellikle hizli ve cogu zaman fark edilmeden gerceklesir. Degerlendirmelerin farkina varmak, stresle iliskimizi anlamada onemli bir adimdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Birincil degerlendirme bilincli midir?
Cogu zaman hizli ve otomatiktir; ancak uzerinde dusunerek fark edilebilir ve gozden gecirilebilir.
Birincil ve ikincil degerlendirme sirayla mi olur?
Adlari sira belirtse de pratikte ikisi sik sik ic ice ve birbirini etkileyerek gerceklesir.
Degerlendirme degistirilebilir mi?
Evet; bir durumu yeniden yorumlamak, stres deneyimini etkileyebilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik veya tıbbi danışmanlığın yerine geçmez.