Gelenek öncesi ahlak
Kohlberg kuramında, ahlaki kararların ceza, ödül ve kişisel çıkar gibi dışsal sonuçlara göre verildiği en erken ahlaki gelişim düzeyi.
Eş anlamlılar
Gelenek öncesi ahlak, Lawrence Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramında, ahlaki kararların ceza, ödül ve kişisel çıkar gibi dışsal sonuçlara göre verildiği en erken ahlaki gelişim düzeyidir.
Bu düzeyde birey, doğru ve yanlışı çoğunlukla eylemin kendisine getireceği somut sonuçlar üzerinden değerlendirir. Kuralların ardındaki toplumsal anlam henüz tam olarak içselleştirilmemiştir. Kohlberg bu düzeyi iki aşamaya ayırır. İlk aşamada davranış, cezadan kaçınma isteğiyle yönlendirilir; ikinci aşamada ise birey kendi çıkarını gözetir ve karşılıklı fayda ilkesine göre hareket eder. Gelenek öncesi ahlak, özellikle çocuklukta yaygın görülse de yetişkinlerde de görülebilir.
Aşamaları
- Birinci aşama: cezadan kaçınma ve otoriteye boyun eğme
- İkinci aşama: kişisel çıkar ve karşılıklı alışveriş
- Doğru olanın somut sonuçlarla tanımlanması
- Kuralların dışsal kaynaklı algılanması
Düşünme biçimi
Gelenek öncesi düzeyde birey, bir davranışın doğruluğunu çoğunlukla kendisine ne getireceği ya da neye mal olacağıyla ilişkilendirir. Başkalarının bakış açısı ya da toplumsal beklentiler ikinci planda kalır. Bu nedenle bu düzeydeki düşünme, soyut ahlaki ilkelerden çok somut ve kişisel kaygılara dayanır. Bu yapı, ahlaki muhakemenin gelişiminde doğal bir başlangıç noktasıdır.
Neden önemlidir?
Gelenek öncesi ahlak, Kohlberg kuramının temel düzeyini oluşturarak ahlaki muhakemenin nasıl geliştiğini anlamaya katkı sağlar. Bu çerçeve, çocukların kuralları neden başlangıçta sonuçlara göre değerlendirdiğini açıklar. Kuram, ahlaki gelişimin aşamalı ve kademeli bir süreç olduğunu vurgular; bu nedenle düzeyler bir değer sıralaması değil, gelişimin farklı evreleridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gelenek öncesi ahlak yalnızca çocuklara mı özgüdür?
Bu düzey çocuklukta yaygın görülse de, bazı yetişkinler de belirli durumlarda gelenek öncesi düşünme biçimini sürdürebilir.
Bu düzeyde davranış neye göre belirlenir?
Davranış çoğunlukla cezadan kaçınma, ödül elde etme ve kişisel çıkar gibi dışsal sonuçlara göre yönlendirilir.
Gelenek öncesi ahlaktan sonra ne gelir?
Kohlberg kuramında bu düzeyi geleneksel ahlak izler; burada toplumsal kurallar ve beklentiler daha belirleyici hale gelir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik veya tıbbi danışmanlığın yerine geçmez.