Kendine Hizmet Eden Yanlılık
Başarıları kendi yetenek ve çabasına, başarısızlıkları ise dış koşullara bağlama eğilimini tanımlayan atıf yanlılığı.
Eş anlamlılar
Kendine hizmet eden yanlılık, kişinin başarılarını kendi yetenek ve çabasına, başarısızlıklarını ise dış koşullara ve kendi denetimi dışındaki etkenlere bağlama eğilimini tanımlayan bir atıf yanlılığıdır.
Sosyal psikolojide bu eğilim, insanların öz değerlerini koruma ve olumlu bir benlik algısı sürdürme ihtiyacıyla ilişkilendirilir. İyi bir sonuç elde edildiğinde kişi bunu kendi niteliklerine yorar; kötü bir sonuçta ise sorumluluğu dış etkenlere kaydırarak benlik saygısını korumaya çalışır.
Neden ortaya çıkar?
Bu yanlılığın iki temel açıklaması öne sürülür. Birincisi, kişinin benlik saygısını ve olumlu öz imajını koruma güdüsüdür. İkincisi, insanların başarıyı genellikle beklediği, başarısızlığı ise beklemediği için bunu olağandışı dış koşullara bağlama eğilimidir. Çoğu durumda her iki etken birlikte rol oynar.
Günlük örnekleri
- Bir sınavdan yüksek not alınca bunu kendi çalışmasına, düşük not alınca soruların adaletsizliğine bağlamak.
- Bir projenin başarısını kendi liderliğine, başarısızlığını ekibe veya koşullara yormak.
- Spor müsabakasında kazanınca yeteneği, kaybedince hakemi veya zemini öne çıkarmak.
İşlevi ve sınırları
Ölçülü düzeyde bu eğilim benlik saygısını korumaya ve motivasyonu sürdürmeye yardımcı olabilir. Ancak aşırıya kaçtığında kişinin kendi payını görmesini, hatalarından öğrenmesini ve gerçekçi öz değerlendirme yapmasını zorlaştırabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kendine hizmet eden yanlılık her zaman zararlı mıdır?
Hayır. Ölçülü biçimde benlik saygısını koruyabilir. Sorun, sürekli ve aşırı olduğunda kişinin sorumluluğu görmesini engellemesidir.
Bu yanlılık depresyonla ilişkili midir?
Bazı araştırmalar, depresif belirtileri yoğun olan kişilerde bu eğilimin daha zayıf olabileceğini ve başarısızlıkların daha çok kendine yorulabileceğini öne sürer.
Kendine hizmet eden yanlılık azaltılabilir mi?
Sonuçları değerlendirirken hem kişisel hem durumsal etkenleri birlikte düşünmeye çalışmak, bu eğilimin etkisini dengelemeye yardımcı olabilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik veya tıbbi danışmanlığın yerine geçmez.