Kontrollü İşleme

Kontrollü işleme, dikkat, bilinçli çaba ve zihinsel kaynak gerektiren, yavaş ve esnek biçimde yürütülen bir zihinsel süreç biçimidir.

Yeni, karmaşık ya da alışılmadık görevler genellikle bilinçli çaba ister. Kontrollü işleme, bu tür durumlarda devreye giren, adım adım ilerleyen ve dikkatin sürekli yöneltilmesini gerektiren süreçtir. Yavaş olmasına karşın esnektir ve değişen koşullara uyum sağlamaya elverişlidir.

Özellikleri

• Dikkat ve bilinçli çaba gerektirir
• Görece yavaş işler
• İstemli olarak başlatılır ve durdurulabilir
• Yeni ve değişen durumlara esnek biçimde uyum sağlar

Ne zaman devreye girer?

Kontrollü işleme, bir beceri henüz otomatikleşmediğinde ya da görev beklenmedik biçimde değiştiğinde öne çıkar. Yeni bir dil öğrenirken, karmaşık bir problemi çözerken veya alışılmış bir tepkiyi bilinçle durdururken büyük ölçüde kontrollü işleme kullanılır. Bu süreç sınırlı dikkat kaynağına dayandığı için aynı anda birden çok kontrollü görevi yürütmek zordur.

Günlük örnekleri

• Yeni öğrenilen bir beceriyi adım adım uygulamak
• Karmaşık bir matematik işlemini bilinçle çözmek
• Alışılmış bir alışkanlığı durdurup farklı davranmak
• Yabancı bir şehirde haritayı izleyerek yol bulmak

Sıkça Sorulan Sorular

Kontrollü işleme neden yorucudur?
Sınırlı dikkat kaynağını yoğun biçimde kullandığı için zihinsel olarak yorucu olabilir. Bu nedenle uzun süre kontrollü çaba gerektiren görevler kişiyi tüketebilir.

Kontrollü işleme zamanla otomatikleşir mi?
Çok sayıda beceri, tekrar ve alıştırmayla giderek daha az dikkat gerektiren otomatik işlemeye dönüşebilir. Bu sayede zihinsel kaynaklar başka görevlere ayrılabilir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.