Öz Belirleme Kuramı

Öz belirleme kuramı, insanların özerklik, yetkinlik ve ilişkili olma adı verilen üç temel psikolojik ihtiyacının karşılanmasının motivasyonu ve iyi oluşu desteklediğini öne süren bir motivasyon kuramıdır.

Kuram, Edward Deci ve Richard Ryan tarafından geliştirilmiştir ve geniş araştırma desteğine sahip motivasyon yaklaşımlarından biri olarak kabul edilir. Temel fikir, bu üç ihtiyaç desteklendiğinde içsel motivasyonun ve ruhsal iyiliğin güçlenebileceği, engellendiğinde ise motivasyonun ve iyi oluşun zayıflayabileceğidir.

Üç temel ihtiyaç

Kuram, üç temel psikolojik ihtiyaç üzerine kuruludur.

• Özerklik: kendi davranışını gönüllü ve seçilmiş biçimde yönetebilme
• Yetkinlik: çevreyle etkileşimde etkili ve yeterli olma duygusu
• İlişkili olma: anlamlı bağlar kurma ve ait olma duygusu

Neden önemlidir?

Kuram, eğitim, çalışma yaşamı ve sağlık gibi pek çok alanda incelenmiştir. Bu ihtiyaçların desteklendiği ortamların motivasyonu ve iyi oluşu olumlu etkileyebileceğini öne sürer. Bulgular kesin sonuçlar vaat etmez; ortamların bu ihtiyaçları ne ölçüde gözettiğine dair bir çerçeve sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Üç ihtiyaçtan biri eksik olursa ne olur?
Kurama göre üç ihtiyaç da motivasyon için önemlidir. Biri engellendiğinde motivasyonun dışsal denetime kayabileceği ya da zayıflayabileceği öne sürülür.

Bu kuram sadece iş yaşamı için mi geçerlidir?
Hayır. Eğitim, sağlık, spor ve ilişkiler dahil pek çok alanda ele alınan genel bir motivasyon çerçevesidir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.