Özümseme

Özümseme, yeni karşılaşılan bilgi veya deneyimlerin, kişinin halihazırda sahip olduğu zihinsel şemalara uydurularak bütünleştirilmesi sürecidir.

Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında özümseme, zihnin dünyayı anlamlandırma biçimlerinden biridir. Çocuk yeni bir nesneyle veya olayla karşılaştığında, onu önceden var olan bir kategori ya da düşünce kalıbı içine yerleştirmeye çalışır. Yani yeni bilgi, mevcut bilgi yapısının içine alınır ve ona göre yorumlanır.

Nasıl çalışır?

Özümsemede zihinsel şema değişmez; değişen, yeni deneyimin bu şemaya dahil edilme biçimidir. Örneğin kedi şemasına sahip bir çocuk, ilk kez bir köpek gördüğünde onu kedi olarak adlandırabilir. Burada çocuk yeni hayvanı, zaten bildiği kedi kategorisine yerleştirerek özümsemektedir. Bu süreç, mevcut bilgilerle dünyayı hızlıca anlamlandırmayı sağlar.

Günlük örnekleri

• Dört bacaklı her hayvanı köpek diye adlandıran çocuk
• Yeni bir meyveyi daha önce tattığı bir meyveye benzeterek tanımlama
• Tüm yuvarlak nesneleri top kategorisine yerleştirme
• Yeni bir kuralı, daha önce öğrendiği benzer bir kurala dayanarak yorumlama

Özümseme ile uyumsama farkı

Özümseme ve uyumsama, Piaget'nin kuramında birbirini tamamlayan iki süreçtir. Özümsemede yeni bilgi mevcut şemaya uydurulurken, uyumsamada şemanın kendisi yeni bilgiye uyacak şekilde değiştirilir. Köpeği kedi sanan çocuk, aralarındaki farkları fark edip yeni bir köpek şeması oluşturduğunda uyumsama gerçekleşir. Bu iki sürecin dengelenmesi, zihinsel gelişimi ileriye taşır.

Öğrenmedeki rolü

Özümseme, kişinin yeni karşılaştığı durumları halihazırda bildikleriyle ilişkilendirmesini sağladığı için öğrenmeyi hızlandıran ve dünyayı tanıdık kılan bir süreçtir. Yeni bir bilgi tümüyle yabancı olduğunda anlamlandırmak zorlaşır; ancak mevcut bir şemaya bağlanabildiğinde kavranması kolaylaşır. Bu nedenle eğitimde, yeni konuların öğrencinin önceki bilgileriyle ilişkilendirilmesi etkili bir yaklaşım olarak görülür. Bununla birlikte yalnızca özümsemeye dayanmak, gerçekliğe tam uymayan basitleştirmelere yol açabilir; bu yüzden uyumsamayla dengelenmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Özümseme yalnızca çocuklarda mı görülür?
Hayır. Özümseme yaşam boyu süren bir zihinsel süreçtir. Yetişkinler de yeni bilgileri mevcut bilgi yapılarına yerleştirerek anlamlandırır.

Özümseme ile uyumsama arasındaki temel fark nedir?
Özümsemede yeni bilgi mevcut şemaya uydurulur; uyumsamada ise şema, yeni bilgiye uyacak biçimde değiştirilir.

Özümseme her zaman doğru anlamlandırma sağlar mı?
Hayır. Yalnızca özümsemeye dayanmak, yeni bilginin gerçeğe uymayan biçimde zorla mevcut kalıba sokulmasına yol açabilir; bu durumda uyumsama gerekir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.