Pekistirec

Pekiştireç, bir davranışın hemen ardından gelerek o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artıran her türlü uyaran veya sonuçtur.

Kavram, edimsel koşullanmanın temel taşlarından biridir ve psikolog B. F. Skinner'ın çalışmalarında merkezi bir yer tutar. Bir sonucun pekiştireç olup olmadığı, davranış üzerindeki etkisiyle anlaşılır: eğer davranışı güçlendiriyorsa pekiştireçtir. Bu nedenle pekiştireç, ceza gibi davranışı azaltan sonuçlardan farklıdır.

Pekiştireç türleri

• Olumlu pekiştireç: davranışın ardından hoş bir uyaran ekleme, örneğin teşekkür, övgü veya ödül
• Olumsuz pekiştireç: davranışın ardından rahatsız edici bir durumu kaldırma, örneğin ağrı kesici alınca acının dinmesi
• Birincil pekiştireç: doğal olarak değer taşıyan uyaranlar, örneğin yiyecek ve su
• İkincil pekiştireç: öğrenilmiş değer taşıyan uyaranlar, örneğin para ve puan

Olumsuz pekiştireç ile ceza karışmasın

Sıkça karıştırılsa da olumsuz pekiştireç ile ceza aynı şey değildir. Olumsuz pekiştireç, rahatsız edici bir durumu ortadan kaldırarak davranışı artırır. Ceza ise davranışın tekrarını azaltmayı amaçlar. Yani pekiştirme her zaman davranışı güçlendirir, ceza ise zayıflatır.

Günlük yaşamdan örnekler

Pekiştireçler günlük yaşamda yaygındır. Bir çocuğun ödevini bitirince oyun hakkı kazanması, bir çalışanın iyi performans sonrası prim alması ya da bir uygulamada görev tamamlayınca rozet verilmesi pekiştireç örnekleridir. Davranışın hemen ardından gelmesi ve kişi için değer taşıması etkisini güçlendirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pekiştireç ile ödül aynı şey mi?
Tamamen aynı değildir. Ödül kişiye hoş gelen bir şeydir; ancak bir şeyin pekiştireç sayılması için davranışı gerçekten artırması gerekir. Her ödül her durumda pekiştireç işlevi görmeyebilir.

Olumlu ve olumsuz pekiştireç arasındaki fark nedir?
Olumlu pekiştireçte hoş bir uyaran eklenir, olumsuz pekiştireçte ise rahatsız edici bir durum ortadan kaldırılır. İkisi de davranışı artırmayı amaçlar.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.