Sonme (Extinction)

Sönme, daha önce öğrenilmiş bir tepkinin, onu sürdüren pekiştirme veya uyaran eşleşmesi ortadan kalktığında zamanla zayıflayıp azalması sürecidir.

Kavram hem klasik hem de edimsel koşullanmada karşımıza çıkar. Klasik koşullanmada, koşullu uyaran artık koşulsuz uyaranla eşleşmediğinde koşullu tepki zayıflar. Örneğin Pavlov'un deneyinde zil çalıp ardından yiyecek verilmezse, salya tepkisi zamanla azalır. Edimsel koşullanmada ise bir davranış artık pekiştirilmediğinde, o davranışın görülme sıklığı düşer.

Sönme nasıl gerçekleşir?

• Tepkiyi sürdüren pekiştireç veya eşleşmenin kaldırılması
• Davranışın bir süre değişmemesi, hatta önce kısaca artması
• Pekiştirme gelmeyince tepkinin giderek azalması
• Tepkinin belirgin biçimde zayıflaması

Kendiliğinden geri gelme

Sönme, öğrenilen tepkinin tamamen silinmesi anlamına gelmez. Bir süre geçtikten sonra, sönmüş bir tepki daha zayıf biçimde yeniden ortaya çıkabilir. Buna kendiliğinden geri gelme denir. Bu durum, sönmenin tepkiyi yok etmekten çok yeni bir öğrenmeyle bastırdığı düşüncesini destekler.

Günlük yaşamdan örnekler

Sönme günlük yaşamda da görülür. Eskiden ilgi gören bir davranışın artık tepki almayınca azalması ya da bir uygulamadan ödül kalkınca kullanımının düşmesi bu sürece örnektir. Sönme ilkesi, davranış değişikliği ve bazı terapötik yaklaşımlarda da kullanılır; bu uygulamaların bir uzman tarafından planlanması önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sönme bir tepkiyi tamamen yok eder mi?
Genellikle hayır. Tepki zayıflar ancak tamamen silinmeyebilir; bir süre sonra daha hafif biçimde yeniden ortaya çıkması mümkündür.

Sönme ile unutma aynı şey mi?
Aynı değildir. Unutma zamanla bilginin erişilmez hale gelmesidir; sönme ise pekiştirmenin kalkmasıyla öğrenilmiş bir tepkinin aktif olarak zayıflamasıdır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.