Yapi iskelesi
Bir yetişkinin ya da daha yetkin bir kişinin, çocuğun tek başına başaramayacağı bir görevi başarabilmesi için sağladığı geçici ve aşamalı destek.
Eş anlamlılar
Yapı iskelesi, bir yetişkinin ya da daha yetkin bir kişinin, çocuğun tek başına henüz başaramayacağı bir görevi başarabilmesi için sağladığı, zamanla geri çekilen geçici ve aşamalı destektir.
Kavram, Lev Vygotsky'nin yakınsak gelişim alanı düşüncesinden esinlenerek geliştirilmiştir. Tıpkı bir binanın yapımında kullanılan ve iş tamamlandıkça sökülen iskele gibi, öğrenmede sağlanan destek de çocuk beceriyi içselleştirdikçe kademeli olarak azaltılır. Amaç, çocuğu yapamayacağı bir işin yükü altında bırakmadan, başarabileceği sınırın hemen ötesine taşımaktır.
Nasıl işler?
Yapı iskelesi, çocuğun mevcut beceri düzeyini gözeterek başlar. Destek veren kişi önce görevi parçalara böler, ipuçları sunar, model olur ya da soru sorarak yön gösterir. Çocuk ilerledikçe destek azaltılır; bu sürece bazen desteğin geri çekilmesi denir. Sonunda çocuk görevi bağımsız biçimde yerine getirebilir hale gelir. Etkili iskeleleme, ne çok fazla yardım ederek çocuğu pasifleştirir ne de yetersiz kalarak onu yalnız bırakır.
Günlük örnekleri
- Ayakkabı bağlamayı öğreten ebeveynin önce kendisi yaparak göstermesi, sonra yalnızca sözel ipucu vermesi
- Öğretmenin bir matematik problemini çözerken ilk adımı birlikte yapıp gerisini öğrenciye bırakması
- Bisiklete binmeyi öğrenirken önce tutup sonra yavaşça bırakma
- Bir hikayeyi anlatırken çocuğa açık uçlu sorularla yol gösterme
Neden önemlidir?
Yapı iskelesi, öğrenmenin sosyal bir süreç olduğu görüşünü temel alır. Çocuğun bağımsız çabasıyla başkasının desteğiyle ulaşabileceği düzey arasındaki fark, gelişimin gerçekleştiği alandır. Doğru zamanda ve doğru miktarda verilen destek, hem becerinin kalıcı biçimde kazanılmasını hem de çocuğun özgüveninin gelişmesini sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Yapı iskelesi ile yakınsak gelişim alanı aynı şey midir?
Hayır. Yakınsak gelişim alanı çocuğun desteğe ihtiyaç duyduğu öğrenme aralığını tanımlar; yapı iskelesi ise bu alanda sağlanan somut destekleme yöntemidir.
Yapı iskelesi her zaman yetişkin tarafından mı sağlanır?
Hayır. Daha yetkin bir akran, kardeş ya da uygun tasarlanmış bir öğrenme aracı da iskele işlevi görebilir.
Destek ne zaman geri çekilmelidir?
Çocuk görevin parçalarını giderek daha bağımsız biçimde yapabildikçe destek azaltılır; bu, becerinin içselleştirildiğinin işaretidir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik veya tıbbi danışmanlığın yerine geçmez.