SMHB (Sağlık Meslek Hizmet Birimi) Nasıl Açılır? Başvuru, Ruhsat ve Şartlar

SMHB (Sağlık Meslek Hizmet Birimi), mesleğini serbest icra etme hak ve yetkisine sahip Türk vatandaşı sağlık meslek mensuplarının İl Sağlık Müdürlüğünden ruhsat alarak açtığı bağımsız çalışma birimidir. SMHB açmak için klinik psikolog dahil yetkili bir sağlık meslek mensubu olmak, EK-1 belgeleriyle İl Sağlık Müdürlüğüne başvurmak, Madde 11'deki fiziki şartları (uygulama odası en az 10 m2, bekleme salonu en az 8 m2) karşılamak ve yerinde inceleme sonrası ruhsatı (EK-2) almak gerekir. Bu rehber, 29 Mart 2025 tarihli ve 32856 sayılı yönetmeliğe dayanarak başvurudan ruhsata kadar tüm adımları, sayıları ve hukuki belirsizlikleri net biçimde aktarır.

Bilgilendirme: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat 2025'ten bu yana değişikliklere ve yargı süreçlerine konu olmuştur. Başvuru öncesinde güncel metni ve İl Sağlık Müdürlüğü uygulamasını yazılı olarak teyit edin.

SMHB Nedir?

Sağlık Meslek Hizmet Birimi (SMHB), bir sağlık meslek mensubunun kendi adına bağımsız hizmet verdiği yasal çalışma birimidir. Dayanağı, 29 Mart 2025 tarihli ve 32856 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik'tir.

Sahada en sık yapılan hata, bu yere "muayenehane" demektir. Bu hukuken yanlıştır. 1219 sayılı Kanun çerçevesinde "muayenehane" terimi tabip (hekim) ve diş tabibine ayrılmış bir kavramdır. Bir ruh sağlığı uzmanının açacağı yerin yasal adı Sağlık Meslek Hizmet Birimi (SMHB)'dir.

Yönetmeliğin kapsadığı sağlık meslek mensupları arasında klinik psikolog, hemşire, ebe, fizyoterapist, odyolog ve diyetisyen gibi unvanlar yer alır. Bu rehber boyunca ruh sağlığı tarafına ağırlık veriyoruz, ancak süreç omurgası unvandan bağımsız olarak aynı işler.

SMHB Kimler Açabilir?

SMHB'yi yalnızca mesleğini serbest icra etme hak ve yetkisine sahip Türk vatandaşı sağlık meslek mensupları açabilir (Yönetmelik Madde 5). Buradan üç koşul çıkar:

• Mesleğini serbest olarak icra etme hak ve yetkisine sahip olmak
• Türk vatandaşı olmak
• Yetkili bir sağlık meslek mensubu olmak

Ruh sağlığı alanında en kritik ayrım buradadır: kendi adına SMHB açma yetkisi klinik psikolog unvanına tanınmıştır. Yönetmeliğin Madde 4 tanımına, lisans mezunu yalın "psikolog" sağlık meslek hizmet birimi açabilecekler arasına dahil edilmemiştir.

Önemli: "Psikolog" ile "klinik psikolog" mevzuat açısından aynı şey değildir. 1219 sayılı Kanun Ek Madde 13'e göre klinik psikolog, psikoloji veya PDR lisansı üzerine klinik psikoloji yüksek lisansı yapmış (ya da diğer bir lisans üzerine ilgili yüksek lisans + klinik psikoloji doktorası yapmış) kişidir. Diplomanın adı değil, mevzuatın tanımladığı eğitim yolu belirleyicidir.

Lisans mezunu psikolog için kapı tamamen kapalı değildir. Kendi adına bağımsız SMHB açamaz, ancak ruhsatlı bir klinik psikoloğun birimi içinde bağımlı (çalışan) statüsünde hizmet verebilir.

Müşterek (ortak) birim ve tüzel kişi yasağı

İki yapısal kural ticari planlamayı doğrudan etkiler:

• Müşterek birim: Aynı unvana sahip en fazla üç sağlık meslek mensubu birlikte müşterek bir SMHB açabilir. Bu durumda her mensup için ayrı ruhsat düzenlenir ve her birine ayrı uygulama odası tahsis edilir. (Sahada dolaşan "en fazla 4" iddiası yönetmelik metniyle çelişir.)
• Tüzel kişi yasağı: Tüzel kişiler SMHB açamaz. Ruhsat yalnızca gerçek kişi sağlık meslek mensubuna düzenlenir. Bir şirket adına SMHB açmak veya ruhsatı bir şirkete devretmek mümkün değildir.

SMHB Açmak İçin Yasal Dayanak Nedir?

SMHB'nin hukuki temeli iki katmanlıdır: bir üst kanun ve onu uygulamaya geçiren yönetmelik. Klinik psikolog özelinde belirleyici dayanak 1219 sayılı Kanun'un 50. maddesi ile Ek Madde 13'üdür.

7557 sayılı Kanunla (Temmuz 2025) Ek Madde 13 güncellenmiş olsa da, klinik psikolog tanımını içeren (a) bendinin özü değişmemiştir; tanım güncel mevzuata göre geçerlidir.

SMHB Başvuru ve Ruhsat Süreci Adım Adım

Başvuru ve ruhsatlandırma süreci, yönetmeliğin Madde 6 ve Madde 8'inde idari sürelerle bağlanmıştır. Süreç tek bir form doldurup beklemekten ibaret değildir; belge incelemesi, yerinde inceleme ve faaliyete geçme yükümlülüğü gibi aşamalardan oluşur.

Adım 1: Başvuru ve EK-1 belgeleri

Başvuru, yönetmelik ekindeki EK-1 belgeleriyle doğrudan İl Sağlık Müdürlüğüne yapılır. Ayrı bir valilik onay adımı yoktur; ruhsatı düzenleyen merci de İl Sağlık Müdürlüğüdür. EK-1 kategorileri genel çerçeve olarak şunlardır:

EK-1'in kalem kalem tam ve güncel listesi başvuru anında İl Sağlık Müdürlüğünden yazılı olarak alınmalıdır (güncel durumu teyit edin).

Adım 2: Belge incelemesi ve eksiklik süreci

Başvuruda eksiklik veya uygunsuzluk tespit edilirse durum 10 iş günü içinde başvuru sahibine bildirilir. Eksikliği gidermek için 30 iş günü süre verilir; bu sürede giderilmezse dosya iade edilir ve başvuru düşer. Süreler iş günü olarak sayılır, takvim günü değil; hafta sonu ve resmî tatiller hariç tutulur.

Adım 3: Yerinde inceleme

Belge incelemesinde eksiklik bulunmazsa, Müdürlükçe oluşturulan bir komisyon, başvuru tarihinden itibaren en geç 30 iş günü içinde yerinde inceleme yapar. İnceleme EK-5 denetim formuna göre yürütülür (başvuru formu olan EK-1 ile karıştırmayın). Komisyon toplamda en az üç kişiden oluşur; tercihen aynı meslekten en az bir kişi yer alır (bu zorunlu değil, tercih edilen durumdur).

Adım 4: Yerinde incelemede eksiklik çıkarsa

Yerinde incelemede eksiklik tespit edilirse, giderilmesi için yeniden 30 iş günü süre verilir ve komisyon yeniden yerinde inceleme yapar. Bu ikinci tur, ilk 30 iş gününe ek olarak gelir ve süreci ciddi biçimde uzatabilir. Bu yüzden fiziki şartların başvurudan önce eksiksiz hazır olması en çok zaman kazandıran hamledir.

Adım 5: Ruhsatın düzenlenmesi

Tüm incelemeler eksiksiz tamamlandığında, EK-2'de yer alan ruhsat belgesi İl Sağlık Müdürlüğü tarafından düzenlenir. Bu, birimin yasal faaliyet iznidir.

Adım 6: Faaliyete geçme yükümlülüğü

Ruhsat almak süreci bitirmez; ruhsatı kullanmak da bir yükümlülüktür (Madde 8):

• Ruhsatın düzenlendiği tarihten itibaren 6 ay içinde faaliyete geçmeyen birimin ruhsatı iptal edilir.
• Talep üzerine faaliyet en fazla 6 ay durdurulabilir.
• Mücbir sebep (afet, salgın vb.) halinde bu süre en fazla 2 yıla kadar uzatılabilir.
• Müşterek birimde bir mensup ayrılırsa, yalnızca ayrılan mensubun ruhsatı iptal edilir.
• Faaliyete son verilmesi halinde, 10 iş günü içinde birime ait tüm belge ve arşiv Müdürlüğe teslim edilir.

Sürecin bütünü: hızlı tablo

Sahada dile getirilen "ruhsat alma süreci 2-6 hafta sürer" bilgisi birincil bir mevzuat hükmü değil, sektör yorumudur ve tek kaynağa dayanır. Planlamada bunu kesin süre değil, tahmin olarak ele alın (güncel durumu teyit edin).

SMHB Fiziki Şartları Nelerdir?

Fiziki mekan şartları, ruhsatlandırmanın en somut ve en sık takılınan kısmıdır. Bir mekanı kiralamadan önce metrekareyi, oda düzenini ve tuvalet konumunu doğru kurmak, sonradan tadilat ve gecikme maliyetinden korur. Temel ölçüler Yönetmelik Madde 11'de belirlenmiştir.

Bekleme salonu ölçüsü, ilave odalarla birlikte büyür:

%10 tolerans bir hedef değil, son çare niteliğinde bir esnekliktir. Mekanı baştan tolerans sınırına göre değil, tam asgari ölçülere göre planlamak en güvenli yoldur. Sapmanın kabul edilip edilmeyeceği, yerinde inceleme komisyonunun değerlendirmesine tabidir.

Oda içi lavabo şartı

Sahada en çok kafa karışıklığı yaratan konu, oda içi lavabo şartının yürürlükte olup olmadığıdır. Türk Psikologlar Derneği (TPD) ve birden çok kaynağa göre Danıştay'ın yürütmeyi durdurma kararı bu maddeye değil, geçiş hükmüne (uyum/ruhsat süresine) ilişkindir. Yani oda içi lavabo şartı yürürlükte görünmektedir; durdurulduğuna dair bir kanıt yoktur. Yine de tadilata başlamadan önce bu şartın başvuru tarihinizdeki güncel durumunu İl Sağlık Müdürlüğünden yazılı olarak teyit ettirin (güncel durumu teyit edin).

Kat mülkiyeti ve "konutta açılır mı" sorusu

Mekanı bir apartman içindeki bağımsız bölümde açacaksanız, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu Madde 24 devreye girer. Sahada sık duyulan "konutta açılamaz, kat maliklerinin oybirliği şart" söylemi SMHB için çoğu zaman yanlış uygulanır. Madde 24, dispanser, klinik ve poliklinik niteliğinde olmayan muayenehaneleri yasağın dışında tutar. Yani klinik/poliklinik niteliğinde olmayan bir SMHB için kat maliklerinin oybirliği şartı yoktur.

Yine de binanın yönetim planı, mesken bağımsız bölümlerde işyeri kullanımını ayrıca kısıtlayabilir. Bu yüzden mekan seçmeden önce tapu kütüğündeki niteliği ve yönetim planını mutlaka kontrol edin.

SMHB Denetimi ve Cezalar

SMHB açmak tek seferlik bir işlem değildir. Birim açıldıktan sonra düzenli denetime tabi olur. Yönetmelik Madde 22'ye göre her birim yılda en az bir kere olağan denetime tabi tutulur; denetim usulü 17/11/2023 tarihli ve 32372 sayılı Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmeliğe bağlanır.

Denetim sonucu uygulanabilecek yaptırım türleri: uyarı, süre verilmesi, faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulması, ruhsat askıya alınması veya iptali, idari para cezası, mesul müdürlüğe son verilmesi ve suç duyurusu. Belirli ihlallerde "bir yıl içinde iki uyarı, üçüncü tespitte sonuç" şeklinde kademeli bir mekanizma işler.

Piyasada "SMHB için 5 kademeli yaptırım tablosu" diye sunulan şemalara rastlayabilirsiniz. Ne 32856 ne de 32372 sayılı yönetmelik, numaralı tek bir "beş kademeli yaptırım tablosu" içerir. Bunu mevzuat hükmü gibi sunan kaynaklara itibar etmeyin.

En ağır sorumluluk alanı yetkisiz icradır. 1219 sayılı Kanun Ek Madde 13 son fıkrasına göre, diploması veya meslek belgesi olmadan bir mesleğin yetkisindeki işi yapan ya da bu unvanı yetkisiz takınan kişiye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 200 günden 500 güne kadar adli para cezası uygulanır. Örneğin "klinik psikolog" unvanını yetkisi olmadan kullanmak bu kapsama girer.

Özet: Akılda Kalması Gerekenler

• Yasal ad: Açılan yerin adı "muayenehane" değil, Sağlık Meslek Hizmet Birimi (SMHB)'dir.
• Kim açar: Türk vatandaşı, serbest icra yetkili sağlık meslek mensubu. Ruh sağlığında bu yetki klinik psikolog unvanındadır; lisans psikoloğu bağımsız birim açamaz.
• Nereye başvurulur: İl Sağlık Müdürlüğü, EK-1 belgeleriyle. Valilik onay adımı yoktur.
• Süreler: 10 iş günü eksiklik bildirimi, 30 iş günü eksiklik giderme, en geç 30 iş günü yerinde inceleme, ruhsat sonrası 6 ay içinde faaliyete geçme.
• Fiziki şart: Uygulama odası en az 10 m2 (oda içi lavabo), bekleme salonu en az 8 m2, engelli kullanımına uygun tuvalet.
• Tüzel kişi açamaz; en fazla 3 kişi müşterek açar, her birine ayrı ruhsat ve ayrı oda.

İlgili İçerikler

• Klinik psikolog kimdir, lisans psikoloğundan farkı nedir?
• Ruh sağlığı uzmanları için tanıtım ve reklam mevzuatı: nelere izin var?
• Bağımlı (çalışan) olarak ruh sağlığı birimi içinde çalışma rehberi
• SMHB için mekan seçimi ve fiziki standart kontrol listesi
• Online terapi ve dijital hizmette mevzuata uyum

Kendi Biriminizi Kurarken Süreci Kolaylaştırın

Kendi SMHB'nizi kurma yolundaysanız, mevzuat kadar günlük klinik yönetimi de planlamanız gerekir: randevu, danışan kaydı, seans notları ve KVKK uyumlu veri saklama. Clinisyn, ruh sağlığı uzmanları için geliştirilmiş bir AI destekli klinik yönetim yazılımıdır ve bu operasyonel yükü tek panelden yönetmenizi sağlar.

• Konuyu derinlemesine ele alan "Ruh Sağlığı Alanında Kendi İşini Kurma" e-kitabını indirin.
• Clinisyn'i 7 gün ücretsiz deneyin (kart bilgisi gerekmez).