Aile danışma merkezi açma şartları 2026 itibarıyla şu üç temele dayanır: merkezi gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri (şirket, dernek, vakıf) ve yetkili kamu kurumları açabilir; merkezde en az bir aile danışmanı, bir meslek elemanı ve bir büro/teknik personel bulunması zorunludur; ruhsat (açılış izni) il müdürlüğü ve valilik onayı üzerinden alınır. Temel mevzuat, 4 Eylül 2012 tarihli ve 28401 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği"dir ve düzenleyici kurum Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'dır.
Bu rehber, bir aile danışma merkezi kurmayı düşünen ruh sağlığı uzmanları ve profesyonelleri için süreci kim açabilir, hangi personel gerekir, mekan neye benzemeli ve ruhsat nasıl alınır başlıkları altında, doğrudan yönetmelik maddelerine dayanarak açıklar. Burada verilen bilgi hukuki bilgilendirmedir; başvuru öncesinde güncel konsolide metni teyit etmeniz önerilir.
Anahtar nokta: Aile danışma merkezi bir sağlık kuruluşu değildir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mevzuatına tabidir ve "aile danışmanı" unvanı, lisansa ek 450 saatlik sertifika (veya alanında yüksek lisans/doktora) gerektiren korumalı bir niteliktir. Sadece psikoloji veya PDR lisansına sahip olmak bu unvanı kazandırmaz.
Aile danışma merkezi, ailenin yapısını, gelişimini ve refahını desteklemek üzere danışmanlık hizmeti veren ve ilgili yönetmeliğe göre ruhsatlandırılan bir kuruluştur. Bir psikolog ofisi, psikoterapi merkezi ya da klinik ile aynı şey değildir; tamamen farklı bir mevzuata tabidir.
Buradaki en kritik ayrım şudur: aile danışma merkezi açmak ile bir ruh sağlığı ofisi açmak birbirinin yerine geçmez. Psikoterapi yetkisi başka bir mevzuat alanında (klinik psikolog ve hekim ekseninde) düzenlenir. Aile danışma merkezi ise eğitsel ve destekleyici danışmanlık hizmeti zemininde tanımlanmıştır.
Bir başka pratik fark da kuruluş yapısındadır: aile danışma merkezini bir şirket (tüzel kişi) açabilir. Bu, kurumsal veya çok şubeli büyüme hedefleyen girişimler için önemli bir esnekliktir.
Yürürlükteki temel metin, 4 Eylül 2012 tarihli ve 28401 sayılı yönetmeliktir. Bu düzenleme, kendisinden önceki 25/2/2009 tarihli ve 27152 sayılı yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (Madde 30/1).
Sahada zaman zaman bu alanın "2007 tarihli SHÇEK yönetmeliği"ne bağlı olduğu söylenir; bu atıf doğru değildir. Bugün geçerli olan tek metin 2012/28401 sayılı yönetmeliktir. Yönetmeliğin 2012 sonrası değişikliklerle güncellenmiş olması mümkündür; açılış başvurusu gibi kritik bir işlemden önce en güncel konsolide metni mevzuat.gov.tr üzerinden (MevzuatNo=16567) kontrol edin (güncel durumu teyit edin).
Yönetmelik üç gruba açılış imkanı tanır. Yani bir merkez; bir bireyin adına, bir şirket/dernek/vakıf çatısı altında ya da yetkisi kanunla tanınmış bir kamu kurumu eliyle açılabilir.
| Açabilecek taraf | Açıklama |
|---|---|
| Gerçek kişiler | Bireysel olarak açılış başvurusu yapabilen kişiler |
| Özel hukuk tüzel kişileri | Şirket, dernek, vakıf gibi tüzel yapılar |
| Kamu kurum ve kuruluşları | Yalnızca açma yetkisi kendi kuruluş kanununda bulunanlar |
Burada vurgulanması gereken nokta şu: bir merkezi açan kişi ile merkezde fiilen danışmanlık yapacak aile danışmanı aynı kişi olmak zorunda değildir. Yatırımcı veya kurucu, gerekli kadroyu istihdam ederek merkezi işletebilir.
Personel, aile danışma merkezi açma şartlarının en sık yanlış anlaşılan kısmıdır. Yönetmeliğin 12. maddesi, bir merkezde bulunması gereken asgari kadroyu net biçimde belirler.
| Pozisyon | Asgari sayı | Açıklama |
|---|---|---|
| Aile danışmanı | En az 1 | Meslek elemanı ile farklı lisans programlarından mezun olmalı |
| Meslek elemanı | En az 1 | Aile danışmanı ile farklı lisans programından mezun olmalı |
| Büro/teknik/temizlik personeli | En az 1 | Büro, teknik ve temizlik işlerini yürütür |
Madde 12'nin lafzı şudur: "farklı lisans programlarından mezun en az bir aile danışmanı ve bir meslek elemanı ile büro, teknik ve temizlik işlerini yürütecek en az bir personelin bulunması gerekir."
Önemli: Aile danışmanı ile meslek elemanının farklı lisans programlarından mezun olması zorunludur. İkisinin de aynı bölüm mezunu olması bu şartı karşılamaz. Ayrıca merkezde, il müdürlüğünce onaylanan kişi dışında aile danışmanı çalıştırılamaz (Madde 12/3). Çalıştırılacak her aile danışmanının önceden onaylanmış olması gerekir.
Yönetmeliğin 13. maddesine göre her merkezde tam zamanlı çalışan bir merkez müdürü bulunmalıdır. Bu pozisyonun temel kuralları şunlardır:
Madde 13/1 birebir şunu der: "tam zamanlı olarak çalışan bir merkez müdürü bulunur. Bu kişiler merkez dışında başka bir yerde herhangi bir unvan ya da sıfatla çalışamazlar." Yani merkez müdürü başka bir işyerinde paralel çalışamaz.
Aile danışmanı unvanı için iki temel koşul vardır: uygun lisans alanı ve sertifika programı (Madde 14).
Aşağıdaki yedi alandan birinde en az dört yıllık lisans diplomasına sahip olmak gerekir:
Lisansa ek olarak toplam 450 saatlik aile danışmanlığı eğitimini tamamlamak gerekir. Eğitimin dağılımı şöyledir:
| Eğitim bileşeni | Süre |
|---|---|
| Teorik | En az 300 saat |
| Uygulamalı | 150 saat |
| Uygulamanın içinden, süpervizyon eşliğinde | En az 30 saat |
| Toplam | 450 saat |
Madde 14/1 lafzı: "en az üç yüz saati teorik ve en az otuz saati süpervizyon eşliğinde olmak üzere yüz elli saati uygulamalı toplam dört yüz elli saatlik" eğitim.
İstisna: Aile danışmanlığı alanında yüksek lisans veya doktora yapanlardan ayrıca bu sertifika istenmez (Madde 14/2).
Meslek elemanı için lisans alanı listesi aile danışmanına göre daha geniştir. Aşağıdaki dokuz alandan birinde lisans gerekir (Madde 15): tıp, PDR, sosyal hizmet, çocuk gelişimi, okul öncesi öğretmenliği, sosyoloji, aile ve tüketici bilimleri, hemşirelik, psikoloji.
Meslek elemanının tamamlaması gereken eğitim ise farklıdır; toplam 120 saattir (en az 80 saat teorik, 40 saat uygulamalı). Madde 15/2 lafzı: "en az seksen saati teorik ve kırk saati uygulamalı olmak üzere toplam yüz yirmi saatlik eğitim."
Karşılaştırma özeti: Aile danışmanı = 7 lisans alanı + 450 saat eğitim. Meslek elemanı = 9 lisans alanı + 120 saat eğitim. İki rolün hem alan listesi hem eğitim yükü farklıdır ve ikisinin farklı lisans programlarından gelmesi zorunludur.
Yönetmeliğin 18. maddesi, merkezde bulunması gereken bölümleri sayar. Asgari olarak şu mekanlar gereklidir:
Önemli: Yönetmeliğin tam metninde asgari metrekare/alan rakamı belirtilmemiştir. Madde 18 yalnızca bulunması gereken bölüm türlerini sıralar, herhangi bir m² ölçüsü vermez. Sahada dolaşan "şu kadar metrekare olmalı" türü rakamlar bu yönetmelikten kaynaklanmaz; böyle bir ölçüt aranıyorsa il müdürlüğünden ayrıca teyit edin (güncel durumu teyit edin).
Açılış izni, il müdürlüğü ve valilik üzerinden yürüyen bir süreçtir (Madde 5-8). Ana hatlarıyla adımlar şöyledir:
Not: Dosya incelemesi için yönetmelikte belirtilen ana süre 5 gündür (Madde 8/1). Yerinde inceleme için sahada anılan "10 gün" gibi alt süreler genel süreçle uyumlu olmakla birlikte, birebir teyitli olan ana süre 5 günlük dosya inceleme süresidir. Toplam ruhsat süresi için il müdürlüğünüzün güncel uygulamasını teyit edin (güncel durumu teyit edin).
Merkez açıldıktan sonra da yükümlülükler sürer. İl müdürlüğü planlamasıyla yılda en az bir kez olağan denetim yapılır ve EK-3 denetim formu kullanılır (Madde 25). Tespitler, merkezde tutulması zorunlu olan teftiş ve denetim defterine işlenir.
Kayıt açısından her başvuran için dosya açmak zorunludur ve dosyadaki bilgi, belge ve raporlar en az beş yıl saklanır (Madde 28). Gizlilik esastır; başvuranın kimliği, sorunu ve yapılan mesleki çalışma üçüncü kişilere açıklanamaz (Madde 29). Ayrıca terapi notu ve benzeri kayıtlar KVKK kapsamında özel nitelikli (sağlık) kişisel veri sayıldığından, ana faaliyeti bu veriyi işlemek olan merkez VERBİS kaydı yükümlüsüdür.
Bir aile danışma merkezi açmayı planlayan ruh sağlığı profesyonelleri için özet kontrol listesi:
Aile danışma merkezini şirket olarak açabilir miyim? Evet. Aile danışma merkezini özel hukuk tüzel kişileri yani şirket, dernek veya vakıf açabilir. Bu, çok şubeli veya kurumsal büyüme hedefleyenler için önemli bir avantajdır. Buna karşılık bir sağlık meslek hizmet birimi (SMHB) tüzel kişi tarafından açılamaz.
Sadece psikoloji veya PDR lisansım var, aile danışmanı olabilir miyim? Lisans tek başına yeterli değildir. Yedi uygun lisans alanından (psikoloji ve PDR dahil) birine sahip olmanın yanı sıra, 450 saatlik aile danışmanlığı sertifika eğitimini tamamlamanız gerekir. Aile danışmanlığı alanında yüksek lisans veya doktora yaptıysanız bu sertifikadan muafsınız (Madde 14/2).
Aile danışma merkezinde en az kaç personel olmalı? En az üç kişi: bir aile danışmanı, bir meslek elemanı ve büro/teknik/temizlik işlerini yürütecek bir personel. Aile danışmanı ile meslek elemanının farklı lisans programlarından mezun olması zorunludur (Madde 12). Ayrıca tam zamanlı bir merkez müdürü de bulunmalıdır (Madde 13).
Aile danışma merkezi için zorunlu metrekare şartı var mı? Yönetmeliğin 18. maddesinde asgari metrekare rakamı belirtilmemiştir. Madde yalnızca bulunması gereken bölümleri (bekleme salonu, en az 2 görüşme odası, yönetici odası, çocuk odası, eğitim salonu, tuvalet, mutfak, depo, arşiv) sayar. Sahada dolaşan metrekare rakamları bu yönetmelikten kaynaklanmaz; il müdürlüğünden teyit edin.
Ruhsat (açılış izni) ne kadar sürede çıkar? Yönetmelikte teyitli olan ana süre, il müdürlüğünün başvuru dosyasını 5 gün içinde incelemesidir (Madde 8/1). Bunu yerinde inceleme ve valilik onayı izler. Toplam süre il müdürlüğü uygulamasına göre değişir; net takvimi başvuru anında ilgili il müdürlüğünden alın.
Aile danışma merkezi bir sağlık kuruluşu mudur? Hayır. Aile danışma merkezi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mevzuatına tabi bir danışmanlık kuruluşudur, sağlık kuruluşu değildir. Klinik tanı koyma veya psikoterapi yetkisi vermez; eğitsel ve destekleyici aile danışmanlığı hizmeti sunar.
Aile danışma merkezi açma sürecinin tüm mevzuat detaylarını, personel ve fiziki şart tablolarını ve diğer kuruluş türleriyle (SMHB, PDR merkezi, sosyal hizmet kuruluşu) karşılaştırmasını tek belgede istiyorsanız, "Ruh Sağlığı Uzmanları İçin İşini Kurma Rehberi" e-kitabını indirebilirsiniz.
Merkezinizde danışan kayıtlarını, randevuları ve dosya saklama yükümlülüklerini (en az 5 yıl, KVKK uyumlu) düzenli yönetmek için Clinisyn'i 7 gün ücretsiz deneyebilirsiniz. Kart bilgisi istenmez.
Ücretsiz e-kitap
Kendi İşini Kur
Bu konunun tamamını sıralı kontrol listesiyle e-postanıza gönderelim.
