Yıkıcı Duygudurum Düzensizliği Bozukluğu (DMDD)

Yıkıcı duygudurum düzensizliği bozukluğu nedir? Yıkıcı duygudurum düzensizliği bozukluğu (DMDD), çocuk ve ergenlerde görülen; çoğu gün süren sürekli sinirli veya öfkeli bir duygudurum ile bu zemin üzerinde ortaya çıkan sık ve şiddetli öfke patlamalarıyla belirgin bir duygudurum bozukluğudur. Öfke patlamaları, içinde bulunulan duruma göre orantısız ve çocuğun gelişim düzeyiyle uyumsuz biçimde aşırıdır.

Bu tablo, ICD-11'de kronik öfke-sinirlilik ile giden karşıt olma karşı gelme bozukluğu (6C90.0) altında değerlendirilir. Tanı genellikle 6 ila 18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenler için kullanılır; belirtilerin 10 yaşından önce başlamış olması beklenir. Amaç, kronik sinirliliği ve öfke patlamalarını normal gelişimsel öfke nöbetlerinden ayırmaktır.

Belirtiler

Belirtilerin en az bir yıl boyunca devam etmesi ve farklı ortamlarda (örneğin evde ve okulda) görülmesi beklenir. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Sözel ya da davranışsal, şiddetli ve yineleyen öfke patlamaları
• Patlamaların duruma göre orantısız ve aşırı olması
• Ortalama olarak haftada üç ya da daha fazla patlama
• Patlamalar arasında çoğu gün süren sinirli veya öfkeli duygudurum
• Belirtilerin çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uymaması
• Evde, okulda ve akran ilişkilerinde belirgin zorlanma

Nedenler ve risk faktörleri

DMDD'nin tek bir nedeni yoktur; biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Mizaç özellikleri, duyguları düzenleme becerilerindeki güçlükler, genetik yatkınlık, aile içi stres ve zorlayıcı yaşam koşulları riskle ilişkilendirilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile kaygı bozuklukları gibi başka durumlar da sıklıkla eşlik eder. Bu etkenler çocuktan çocuğa farklı ağırlıkta etkili olur.

Tanı süreci

Tanı yalnızca bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı veya hekim tarafından konur. Öfke patlamalarının sıklığı, şiddeti, süresi, farklı ortamlarda görülüp görülmediği ve belirtilerin çocuğun gelişim düzeyiyle uyumu değerlendirilir. Aileden ve mümkünse okuldan alınan bilgiler önemlidir. Belirtiler bipolar bozukluk, karşıt olma karşı gelme bozukluğu ve diğer durumlardan ayırt edilmelidir. İnternetteki testler tanı yerine geçmez.

Tedavi yaklaşımları

DMDD tedavi edilebilir bir durumdur. Çocuğa yönelik psikoterapi, öfke ve duyguları düzenleme becerilerini geliştirmeyi hedefler. Ebeveyne yönelik danışmanlık ve ebeveyn eğitimi, öfke patlamalarını yönetmek ve olumlu davranışları desteklemek açısından önemlidir. Okulla iş birliği ve davranışsal destek düzenlemeleri sürece katkı sağlar. Belirtilerin şiddetine ve eşlik eden durumlara göre hekim ilaç tedavisini değerlendirebilir. Tedavi planı çocuğa ve aileye özel olarak belirlenir.

Kendi kendine yardım ve baş etme (aileye öneriler)

• Tutarlı, öngörülebilir günlük rutinler ve net kurallar oluşturmak
• Öfke patlamalarını tetikleyen durumları gözlemleyip önceden hazırlanmak
• Olumlu davranışları fark etmek ve övgüyle pekiştirmek
• Sakin kalmaya çalışmak ve tartışmayı büyütmemek
• Uyku, beslenme ve ekran süresi gibi düzenlere dikkat etmek

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Çocukta sürekli sinirlilik ve sık, şiddetli öfke patlamaları aylarca devam ediyor; ev, okul veya arkadaş ilişkilerini belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Çocuk kendine ya da başkalarına zarar verme davranışı gösteriyor veya yaşama isteğinde azalmaya işaret eden ifadeler kullanıyorsa bu acil bir durumdur.

Acil durum: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa yalnız kalmayın ve vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Ruhsal destek ve yönlendirme için 182 SABİM Sağlık Danışma Hattı’na ulaşabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Clinisyn üzerinden uzmanları inceleyin ve size uygun bir uzmanla görüşme planlayın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerin değerlendirilmesi ve kesin tanı için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.