Akılcılaştırma

Akılcılaştırma, kaygı verici bir davranış, başarısızlık ya da durum için mantıklı ve kabul edilebilir görünen, ancak gerçek nedeni gizleyen açıklamalar üretmeye dayanan bir savunma mekanizmasıdır.

Psikanalitik kuramda bu mekanizma, kişinin kendini rahatsız eden bir gerçeği daha kabul edilebilir bir kılıfa büründürmesini sağlar. Gerçek güdü ya da duygu bilinç dışında tutulurken, yerine akla yatkın bir gerekçe konur. Örneğin istediği bir sonuca ulaşamayan kişinin, aslında onu zaten istemediğini söylemesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Nasıl çalışır?

Akılcılaştırma, kişiyi suçluluk, kaygı ya da hayal kırıklığı gibi zorlayıcı duygulardan koruyabilir. Verilen açıklama genellikle kişinin kendisine de inandırıcı gelir.

• Gerçek nedenin yerine kabul edilebilir bir gerekçenin konması
• Açıklamanın mantıklı ve tutarlı görünmesi
• Bilinçdışı bir süreç olması
• Suçluluk ve kaygıyı azaltma işlevi

Günlük yaşamdaki yeri

Akılcılaştırma sık karşılaşılan bir savunma biçimidir ve hafif kullanımları çoğu kişide görülebilir. Ancak sürekli ve yaygın biçimde kullanıldığında, kişinin kendi davranışlarını ve duygularını gerçekçi biçimde değerlendirmesini güçleştirebilir. Bu açıklamalar kuramsal bir çerçeveye dayanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Akılcılaştırma yalan söylemek midir?
Hayır. Kuramsal olarak kişi ürettiği açıklamaya çoğunlukla kendisi de inanır; bu bilinçli bir yalandan farklıdır.

Akılcılaştırma ile entelektüelleştirme aynı mıdır?
Hayır. Akılcılaştırma davranışa makul gerekçeler bulmaya, entelektüelleştirme ise duyguyu soyut düşünceyle uzaklaştırmaya dayanır.

Akılcılaştırma her zaman olumsuz mudur?
Hafif biçimleri zaman zaman uyum sağlayıcı olabilir; sürekli ve yaygın kullanımı ise kendini gerçekçi değerlendirmeyi zorlaştırabilir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.