Benmerkezcilik

Benmerkezcilik, çocuğun dünyayı yalnızca kendi bakış açısından algılaması ve başka insanların kendisinden farklı bir bakış açısına, düşünceye veya duyguya sahip olabileceğini kavramakta güçlük çekmesidir.

Jean Piaget'nin kuramında benmerkezcilik, özellikle işlem öncesi dönemin belirgin bir özelliği olarak tanımlanır. Burada kasıt bencillik değildir; çocuk başkalarını kasıtlı olarak göz ardı etmez. Asıl mesele, çocuğun henüz başkalarının zihinsel perspektifini kendi perspektifinden ayırt edebilecek bilişsel olgunluğa erişmemiş olmasıdır.

Çocuktaki örnekleri

• Çocuğun, kendi gördüğü bir resmi karşısındaki kişinin de aynı açıdan gördüğünü sanması
• Telefonda konuşurken işaret ederek bir şeyi göstermeye çalışması
• Saklambaçta yalnızca gözlerini kapatıp kendini görünmez sanması
• Babasına en sevdiği oyuncağı hediye etmek istemesi, çünkü herkesin aynı şeyi seveceğini varsayması

Nasıl ölçülür?

Piaget ve meslektaşları benmerkezciliği klasik bir deneyle incelemiştir. Üç dağ probleminde çocuğa farklı açılardan görünen bir maket gösterilir ve karşısındaki bir kişinin manzarayı nasıl gördüğü sorulur. Benmerkezci düşünen çocuk, çoğu zaman karşıdaki kişinin de tıpkı kendisi gibi gördüğünü söyler.

Nasıl azalır?

Benmerkezcilik gelişimsel bir aşamadır ve çocuk büyüdükçe, özellikle somut işlemler dönemine geçtikçe azalır. Sosyal etkileşim, akranlarla oyun ve başkalarının duygularıyla karşılaşma, çocuğun farklı bakış açılarını kavramasına katkıda bulunur. Bu süreç, zihin kuramı denilen yeteneğin gelişimiyle de yakından ilişkilidir.

Ebeveynler nasıl destekleyebilir?

Çocuğun başkalarının bakış açısını fark etmesine yardımcı olmak için, günlük etkileşimlerde duyguları adlandırmak ve farklı perspektifleri görünür kılmak yararlı olabilir. Örneğin bir oyuncağı paylaşırken arkadaşının ne hissedebileceğini sormak, kitap okurken karakterlerin niyetleri üzerine konuşmak ve çocuğun kendi deneyimini başkalarınınkiyle karşılaştırmasına alan açmak bu farkındalığı besler. Bu yaklaşımların amacı benmerkezciliği zorla bastırmak değil, çocuğun doğal gelişimi içinde empati ve perspektif alma becerilerini desteklemektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Benmerkezcilik bencillik midir?
Hayır. Gelişim psikolojisinde benmerkezcilik, çocuğun başkalarının bakış açısını kavrama becerisinin henüz olgunlaşmamış olmasıdır; bilinçli bir bencillik değildir.

Benmerkezcilik yetişkinlerde görülür mü?
Piaget'nin tanımladığı çocukluk benmerkezciliği gelişimle azalır. Bununla birlikte ergenlik ve yetişkinlikte farklı biçimlerde benmerkezci eğilimler tartışılmıştır.

Benmerkezcilik zihin kuramıyla ilişkili mi?
Evet. Başkalarının farklı düşünce ve duygulara sahip olabileceğini kavrama becerisi olan zihin kuramı geliştikçe, çocuğun benmerkezci düşüncesi kademeli olarak azalır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.