Edimsel Kosullanma

Edimsel koşullanma, bir davranışın kendisini izleyen sonuçlara, yani ödül ve cezalara göre gelecekte tekrarlanma olasılığının arttığı ya da azaldığı bir öğrenme biçimidir.

Kavram, büyük ölçüde psikolog B. F. Skinner'ın çalışmalarıyla geliştirilmiştir. Temel fikir, olumlu sonuç doğuran davranışların güçlenmesi, olumsuz sonuç doğuran davranışların ise zayıflamasıdır. Bu nedenle edimsel koşullanma, davranışın sonuçları yoluyla öğrenmeyi açıklar.

Temel mekanizmalar

• Olumlu pekiştirme: davranışı hoş bir uyaran ekleyerek artırma, örneğin doğru cevaba aferin demek
• Olumsuz pekiştirme: davranışı rahatsız edici bir durumu kaldırarak artırma, örneğin emniyet kemeri takılınca uyarı sesinin susması
• Ceza: davranışın tekrarını azaltmayı amaçlayan sonuç
• Sönme: pekiştirmenin kalkmasıyla davranışın zamanla azalması

Günlük yaşamdan örnekler

Edimsel koşullanma günlük yaşamda yaygındır. Bir çocuğun övgü aldıktan sonra aynı davranışı tekrarlaması, bir çalışanın prim için çabasını artırması ya da telefon bildirimini kontrol etme alışkanlığının pekişmesi bu öğrenmeyle ilişkilendirilir. İlkeleri eğitimde, davranış değişikliğinde ve alışkanlık oluşturmada kullanılır.

Klasik koşullanmadan farkı

Klasik koşullanmada öğrenme, uyaranlar arasındaki çağrışıma dayanır ve tepki istem dışıdır. Edimsel koşullanmada ise kişi bir davranışı yapar ve bu davranışın sonucuna göre öğrenir. Kısaca biri çağrışımla, diğeri sonuçlarla şekillenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Edimsel koşullanma kim tarafından geliştirildi?
Edimsel koşullanma büyük ölçüde psikolog B. F. Skinner'ın deneysel çalışmalarıyla geliştirilmiştir.

Edimsel koşullanma günlük hayatta nasıl kullanılır?
Övgü, ödül, ayrıcalık verme veya bir rahatsızlığı ortadan kaldırma yoluyla istenen davranışlar güçlendirilebilir; bu ilkeler eğitim ve alışkanlık oluşturmada sıkça kullanılır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.