Felaketlestirme (Katastrofizasyon)

Felaketleştirme, bir olayın olası en kötü sonucunu gerçek dışı biçimde abartarak büyütme ve bu kötü sonucun gerçekleşeceğine güçlü biçimde inanma eğilimidir.

Katastrofizasyon olarak da bilinen bu eğilim, bilişsel davranışçı terapide tanımlanan yaygın düşünce çarpıtmalarından biridir. Kişi, küçük veya belirsiz bir durumdan yola çıkarak hızla felaket sonuçlara atlar ve bu olumsuz senaryoyu olası gibi değil neredeyse kesin gibi algılar.

Nasıl ortaya çıkar?

Felaketleştirme genellikle iki adımda işler. Önce kişi olumsuz bir olasılığı abartır, ardından bu olasılıkla baş edemeyeceğine inanır. Örneğin bir sınavdan düşük not almayı, kariyerinin tamamen bittiğinin kanıtı olarak yorumlamak bu örüntüye örnektir. Kaygıyla yakından ilişkilendirilir ve belirsizliğe tahammülü azaltabilir.

Örnekleri

• Bir mesajına geç yanıt alınca karşı tarafın artık kendisinden nefret ettiğini düşünmek
• Hafif bir baş ağrısını ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlamak
• İş yerinde küçük bir hatadan sonra işten çıkarılacağına kesin gözüyle bakmak
• Uçakta küçük bir türbülansta uçağın düşeceğine inanmak

Nasıl başa çıkılır?

• Düşünceyi fark edip yazıya dökerek somutlaştırmak
• Kanıtları sorgulamak: Bu sonucun gerçekleşme olasılığı gerçekte ne kadar?
• Alternatif ve daha gerçekçi senaryolar üretmek
• En kötü ihtimal gerçekleşirse bile baş etme kapasitesini hatırlamak

Yoğun ve sık tekrarlayan felaketleştirme yaşam kalitesini düşürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Felaketleştirme bir kaygı belirtisi mi?
Felaketleştirme tek başına bir tanı değildir, ancak yaygın anksiyete ve diğer kaygı durumlarıyla yakından ilişkilendirilen bir düşünce örüntüsüdür.

Felaketleştirme ile gerçekçi endişe arasındaki fark nedir?
Gerçekçi endişe olasılıklarla orantılıyken, felaketleştirmede en kötü sonuç abartılır ve olası değil kesin gibi algılanır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.