Merkezleşme

Merkezleşme, çocuğun bir durumu değerlendirirken yalnızca tek bir belirgin boyutuna odaklanıp diğer boyutları göz ardı etmesi eğilimidir.

Jean Piaget'nin kuramında merkezleşme, özellikle işlem öncesi dönemin tipik bir özelliğidir. Bu dönemdeki çocuk, bir nesnenin veya durumun aynı anda birden fazla boyutunu birlikte değerlendiremez. Bu nedenle dikkatini en dikkat çekici tek bir özelliğe yoğunlaştırır ve diğer önemli bilgileri atlar.

Korunumla ilişkisi

Merkezleşme, korunum eksikliğinin temel nedenlerinden biridir. Örneğin uzun ince bir bardağa aktarılan suyu değerlendiren çocuk, yalnızca suyun yüksekliğine odaklanır ve bardağın daha dar olduğunu göz ardı eder. Bu yüzden uzun bardakta daha fazla su olduğunu düşünür. Çocuk hem yüksekliği hem genişliği aynı anda dikkate alabildiğinde, yani merkezleşmeyi aştığında, korunumu kavramaya başlar.

Günlük örnekleri

• Daha geniş aralıklarla dizilen düğmelerin sayıca daha fazla olduğunu sanma
• Yassı bir hamur topunun yuvarlak halinden daha az olduğunu düşünme
• Bir bardakta yüksek görünen suyun daha çok olduğuna inanma
• Bir oyuncağın yalnızca rengine odaklanıp boyutunu veya işlevini göz ardı etme

Nasıl aşılır?

Merkezleşme, çocuğun bilişsel gelişimiyle birlikte, özellikle somut işlemler dönemine geçişte azalır. Çocuk olgunlaştıkça birden fazla boyutu eşzamanlı değerlendirebilir hale gelir. Bu süreçte tersine çevirebilirlik becerisi de gelişir ve böylece çocuk, görünümün ötesine geçerek daha mantıklı sonuçlara ulaşabilir.

Yetişkinlerde merkezleşme

Merkezleşme çoğunlukla çocukluk dönemiyle ilişkilendirilse de, bir durumun yalnızca tek bir belirgin yönüne odaklanma eğilimi farklı biçimlerde yetişkin düşüncesinde de gözlenebilir. Karmaşık bir kararda yalnızca tek bir ölçütü öne çıkarıp diğer önemli etkenleri göz ardı etmek, bu eğilimin günlük yaşamdaki yansımalarından biri olarak düşünülebilir. Bu nedenle birden fazla boyutu birlikte değerlendirmeyi öğrenmek, yalnızca çocukluk gelişimi açısından değil, yaşam boyu sağlıklı karar verme açısından da değerli bir beceri olarak görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Merkezleşme hangi dönemde görülür?
Piaget'nin kuramında merkezleşme, işlem öncesi dönemin belirgin bir özelliğidir ve gelişimle birlikte azalır.

Merkezleşme ile benmerkezcilik aynı şey mi?
Hayır. Merkezleşme bir durumun tek boyutuna odaklanmaktır; benmerkezcilik ise başkalarının bakış açısını kavramada güçlüktür. İkisi de işlem öncesi dönemin özellikleridir ama farklı kavramlardır.

Merkezleşme korunumu nasıl etkiler?
Merkezleşme, çocuğun yalnızca tek boyuta odaklanmasına yol açtığı için korunumu kavramasını engeller; birden fazla boyutu birlikte değerlendirebildiğinde korunumu anlamaya başlar.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.