Yapıp bozma

Yapıp bozma, kabul edilmesi güç bir düşünce, dürtü ya da eylemin, sembolik bir karşıt davranışla geri alınmaya veya etkisinin yok edilmeye çalışıldığı bir savunma mekanizmasıdır.

Psikanalitik kuramda bu mekanizma, kişiyi rahatsız eden bir iç yaşantının yarattığı suçluluk ya da kaygıyı azaltmaya yönelik işlev görür. Kişi, sanki rahatsız edici düşünce ya da davranış hiç olmamış gibi, onu telafi edecek başka bir davranışta bulunur. Bu davranış çoğu zaman sembolik bir nitelik taşır ve mantıksal olarak ilk durumu gerçekten ortadan kaldırmaz.

Temel özellikleri

Yapıp bozmada öne çıkan yön, telafi edici davranışın sembolik ve çoğu zaman tekrarlayıcı niteliğidir.

• Rahatsız edici düşünce ya da eylemin sembolik biçimde geri alınması
• Telafi edici davranışın çoğu zaman tekrarlayıcı olması
• Suçluluk ve kaygının azaltılmasına yönelik olması
• Bilinçdışı bir süreç olması

Klinik bağlam

Yapıp bozma örüntülerinin, kimi durumlarda tekrarlayan davranışlarla ilişkilendirildiği belirtilir. Ancak böyle bir bağlantı yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı tarafından, bütüncül bir değerlendirme içinde ele alınabilir. Buradaki açıklamalar kuramsal ve bilgilendirici niteliktedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapıp bozma neye benzer?
Kişinin rahatsız edici bir düşünce ya da davranışın ardından, onu telafi etmeye yönelik sembolik bir davranışta bulunmasıyla kendini gösterebilir.

Yapıp bozma bilinçli midir?
Kuramsal olarak bilinçdışı bir süreçtir; kişi davranışının gerçek işlevini çoğunlukla fark etmez.

Yapıp bozma bir hastalık mıdır?
Hayır. Yapıp bozma bir savunma mekanizmasıdır; tekrarlayan örüntüler söz konusuysa değerlendirme bir uzmana bırakılmalıdır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.