Andropoz Dönemi Ruhsal Belirtiler

Andropoz dönemi ruhsal belirtiler, erkeklerde orta ve ileri yaşta, yaşa bağlı hormonal değişikliklerin (geç başlangıçlı hipogonadizm) eşlik edebildiği; çökkünlük, sinirlilik ve enerji kaybı gibi belirtilerle kendini gösteren bir tablodur. Bu belirtiler hem bedensel hem ruhsal hem de yaşam dönemine bağlı etkenlerden kaynaklanabilir.

Halk arasında erkek menopozu olarak da anılan andropoz, kadınlardaki menopozdan farklı olarak ani değil, yıllar içinde yavaş gelişen bir süreçtir. Ruhsal belirtilerin yalnızca hormonal düşüşe mi, yoksa orta yaş döneminin psikososyal etkenlerine mi (iş, ilişkiler, sağlık kaygıları, yaşlanma) bağlı olduğu çoğu zaman iç içedir. Bu belirtiler tek başına ayrı bir ruhsal tanı oluşturmaz; ancak belirgin ve süregen bir depresif tabloya dönüştüğünde tıbbi sınıflandırma sistemlerinde tanımlı depresif bozukluk başlıkları altında (ICD-11) ele alınabilir.

Belirtileri

Belirtiler genellikle sinsi başlar ve zamanla belirginleşir. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bunların varlığı tek başına tanı anlamına gelmez, kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Çökkün duygudurum ve isteksizlik
• Sinirlilik, huzursuzluk ve sabırsızlık
• Enerji düşüklüğü ve belirgin yorgunluk
• Odaklanma ve motivasyon güçlükleri
• Cinsel istekte azalma
• Uyku sorunları
• Özgüvende ve yaşam doyumunda azalma

Nedenleri ve risk faktörleri

Bu belirtilerin gelişiminde yaşa bağlı testosteron düzeyindeki değişiklikler, eşlik eden bedensel hastalıklar (tiroit sorunları, şeker hastalığı, kalp-damar sorunları), uyku sorunları, hareketsiz yaşam ve orta yaş dönemine özgü psikososyal etkenler rol oynayabilir. Hormonal düzeyle belirtiler arasındaki ilişki her zaman doğrudan değildir; düşük hormon düzeyi olan herkeste bu belirtiler görülmez, belirtileri olan herkeste de düşük hormon saptanmaz. Bu nedenle bütüncül bir değerlendirme önemlidir.

Değerlendirme ve tanı süreci

Değerlendirme yalnızca bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılır. Ruhsal belirtilerin yanı sıra bedensel ve hormonal durumun da incelenmesi gerekir. Tiroit hastalıkları, B12 eksikliği, şeker hastalığı ve diğer bedensel nedenler benzer belirtiler verebileceğinden göz önünde bulundurulur. Belirtilerin bir depresif bozukluğa mı işaret ettiği, yoksa geçici bir uyum güçlüğü mü olduğu da değerlendirilir.

Tedavi yaklaşımları

Yaklaşım kişiye özel belirlenir ve çoğu zaman birden çok yönü kapsar.

Psikoterapi ve yaşam düzeni

Destekleyici psikoterapi ve bilişsel davranışçı yaklaşımlar, çökkünlük, değersizlik hissi ve yaşlanmaya ilişkin kaygıları ele almaya yardımcı olur. Uyku düzeni, düzenli egzersiz, dengeli beslenme, alkol ve tütünün gözden geçirilmesi ve anlamlı sosyal bağların güçlendirilmesi ruhsal belirtileri belirgin biçimde iyileştirebilir.

Tıbbi değerlendirme ve ilaç

Belirtiler bir depresif tabloya dönüştüğünde hekim, gerekli gördüğünde ilaç tedavisini değerlendirebilir. Hormonal duruma ilişkin her türlü karar (hormon düzeyi ölçümü ve olası tedavi) yalnızca hekime aittir ve kişiye özel olarak değerlendirilir. Hormon takviyesi kendi kararıyla kullanılacak bir yöntem değildir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

Aşağıdaki adımlar tedavinin yerine geçmez, ancak süreci destekleyebilir: düzenli fiziksel etkinlik ve açık havada zaman geçirmek; uyku düzenine özen göstermek; alkol ve tütünü sınırlamak; anlamlı bulduğu etkinlik ve ilişkilere yönelmek; yaşadığı değişimleri güvendiği kişilerle paylaşmak; belirtileri yalnızca yaşlanmanın kaçınılmaz sonucu olarak görüp yardım almayı ertelememek. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa ve yaşamı etkiliyorsa değerlendirme için başvurmak önemlidir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Çökkünlük, enerji kaybı ve isteksizlik iki haftadan uzun sürüyor ve yaşamı etkiliyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Yaşamına zarar verme düşünceleri ya da yaşamı sürdürme isteğinde azalma varsa bu acil bir durumdur; vakit kaybetmeden 112 Acil aranmalıdır. Sağlıkla ilgili sorularınız için Sağlık Bakanlığı SABİM 182 hattından da bilgi alabilirsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzman listemizi inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.