Yaşlılıkta Yas

Yaşlılıkta yas nedir? Yaşlılıkta yas, ileri yaşta eş, kardeş, yakın arkadaş ya da diğer sevdiklerin kaybedilmesinin ardından yaşanan; çoğu zaman yalnızlık, sosyal çevrenin daralması ve bedensel kırılganlığın eşlik ettiği yoğun bir keder sürecidir. Yas, sevgiye ve kurulan bağa verilen doğal ve anlaşılır bir tepkidir; bir hastalık değildir. Ancak ileri yaşta kayıpların sıklaşması, yası daha karmaşık ve uzun kılabilir.

Bu dönemde yas; emeklilik, rol kaybı, kronik sağlık sorunları ve sosyal ilişkilerin azalmasıyla iç içe geçebilir. Çoğu kişi zamanla kayba uyum sağlar ve gündelik yaşamına yeniden döner. Yas belirgin biçimde derinleşip uzadığında ve işlevselliği bozduğunda, tıbbi sınıflandırma sistemlerinde tanımlı uzamış yas bozukluğu (ICD-11 6B42) kapsamında değerlendirilebilir.

Belirtiler

Yas belirtileri kişiden kişiye değişir ve dalgalanan bir seyir izleyebilir. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; bu belirtilerin varlığı tek başına bir tanı anlamına gelmez, kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Kaybedilen kişiye yönelik derin özlem, keder ve zihinsel meşguliyet
• Yalnızlık, geride kalmışlık ve boşluk hissi
• İsteksizlik, içe kapanma ve sosyal geri çekilme
• Uyku ve iştahta bozulma
• Bitkinlik ve bedensel yakınmalarda artış
• Eski ilgi alanlarından ve etkinliklerden uzaklaşma
• Geleceğe ve kendi ölümlülüğüne dair düşüncelerde artış
• Suçluluk, öfke ya da anlam yitimi duygusu

Nedenler ve risk faktörleri

Yaşlılıkta yası ağırlaştırabilecek etkenler arasında kayıpların art arda ve sık yaşanması, uzun süreli birlikteliklerin sona ermesi, sosyal destek ağının daralması, yalnız yaşama, bedensel sağlık sorunları ve hareket kısıtlılığı yer alır. Daha önce yaşanan çözümlenmemiş kayıplar, depresyon ya da kaygı öyküsü de süreci zorlaştırabilir. Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkili olur.

Tanı süreci

Değerlendirme yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı veya hekim tarafından yapılır. Yasın seyri, süresi, yoğunluğu, işlevsellik üzerindeki etkisi ve depresyon belirtilerinin varlığı bir bütün olarak ele alınır. Yaşlılıkta normal yas ile depresyonun ayrımı özen gerektirir; internetteki testler farkındalık için yol gösterici olabilir ancak tanı yerine geçmez.

Tedavi ve destek yaklaşımları

Yasın kendisi tedavi edilmesi gereken bir hastalık değildir; ancak süreç zorlaştığında destek almak mümkün ve değerlidir. Destekleyici psikoterapi, kaybın ve kederin güvenli bir biçimde yaşanmasına alan açar. Yasa uyum güçleştiğinde yasa yönelik psikoterapi yaklaşımları yardımcı olabilir. Yasa depresyon eşlik ediyorsa bu durum ayrıca ele alınır; gerektiğinde hekim ilaç tedavisini değerlendirebilir. Sosyal bağların ve destek ağının güçlendirilmesi, yalnızlığı azaltmada önemli rol oynar. Destek planı kişiye özeldir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Kederinizi bastırmak yerine, güvendiğiniz kişilerle paylaşmak
• Günlük bir rutini, uyku ve beslenme düzenini olabildiğince koruma
• Sosyal etkinliklere, ibadet ya da topluluk ortamlarına küçük adımlarla katılma
• Kaybedilen kişiyi anmaya alan açan anlamlı ritüeller oluşturma
• Kendinize karşı sabırlı olma ve yasa bir zaman çizelgesi dayatmama

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Keder zamanla hafiflemiyor, aksine derinleşiyor; sosyal geri çekilmeye, belirgin işlev kaybına ya da uzun süren umutsuzluğa yol açıyorsa bir uzmana başvurmak yararlıdır. Uyku, iştah ve gündelik işleri sürdürme belirgin biçimde bozulduğunda da destek almak önemlidir.

Acil durum: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa yalnız kalmayın ve vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Ruhsal destek ve yönlendirme için 182 SABİM Sağlık Danışma Hattı’na ulaşabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Clinisyn üzerinden uzmanları inceleyin ve size uygun bir uzmanla görüşme planlayın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerin değerlendirilmesi ve kesin tanı için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.