Madde Uyarılmış Duygudurum Bozukluğu

Madde uyarılmış duygudurum bozukluğu, bir psikoaktif madde ya da ilacın kullanımı, zehirlenmesi (intoksikasyon) ya da bırakılması (yoksunluk) döneminde ortaya çıkan; çökkün ya da taşkın (yükselmiş) duygudurum belirtileriyle giden bir tablodur. Buradaki temel özellik, duygudurum değişikliğinin doğrudan madde ya da ilacın etkisiyle ilişkili olması ve bağımsız bir duygudurum bozukluğuyla açıklanamamasıdır. ICD-11'de madde kullanımına bağlı bozukluklar başlığı altında yer alır.

Bu tablonun tanınması, tedavi yaklaşımını doğrudan etkilediği için önemlidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bu liste kendi kendine tanı koymak için değildir. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Belirgin çökkün ruh hali, ilgi ve istek kaybı
• Ya da tersine; taşkın, aşırı enerjik, huzursuz ruh hali
• Uyku ve iştahta değişiklikler
• Sinirlilik, gerginlik ya da duygusal dalgalanmalar
• Odaklanma güçlüğü
• Belirtilerin madde kullanımı, zehirlenmesi ya da bırakılmasıyla zamansal ilişkisi

Nedenler ve tetikleyiciler

Alkol, uyarıcılar, opioidler, esrar, bazı sakinleştiriciler ve kimi reçeteli ilaçlar duygudurumu etkileyebilir. Belirtiler; maddenin doğrudan etkisiyle, aşırı dozla ya da bırakma döneminde ortaya çıkabilir. Kişinin genel ruhsal yatkınlığı, kullanılan maddenin türü ve miktarı tabloyu etkiler.

Tanı süreci

Tanı bir hekim tarafından, belirtilerin madde kullanımıyla zamansal ilişkisi ve bağımsız bir duygudurum bozukluğu olup olmadığı ayırt edilerek konur. Bu ayrım kritik önemdedir; çünkü tedavi yaklaşımı buna göre değişir. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Tedavi yaklaşımları

Tedavinin temeli, ilgili maddenin güvenli biçimde ve hekim gözetiminde bırakılmasıdır. Belirtiler çoğu zaman madde etkisi geçtikten sonra geriler. Bu süreçte destekleyici yaklaşımlar, güvenli bir ortam ve gerektiğinde belirtilere yönelik tıbbi destek sağlanır. Altta yatan madde kullanım bozukluğu varsa bu da birlikte ele alınır. Belirtiler madde kesildikten sonra da sürüyorsa bağımsız bir duygudurum bozukluğu açısından yeniden değerlendirme yapılır. Tedavi planı kişiye özel belirlenir.

Baş etme ve destek

Bu tabloda güvenli bırakma süreci profesyonel destek gerektirdiğinden, kendi başına girişimler yerine bir hekime başvurmak en doğrusudur. Yakınların destekleyici ve yargılamayan bir tutum sergilemesi süreci kolaylaştırır. Sağlıklı uyku, beslenme ve tetikleyicilerden uzak durma iyileşmeye katkı sağlar.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Madde kullanımı ya da bir ilacın ardından belirgin ruh hali değişiklikleri yaşanıyorsa bir hekime başvurmak önemlidir. Yoğun taşkınlık, ağır çökkünlük ya da yaşama son verme düşünceleri acil değerlendirme gerektirir.

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa bu acil bir durumdur. Vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlık danışmanlığı için 182 SABİM hattından da destek alabilirsiniz.

Bu alanda deneyimli bir uzmanla görüşmek için uzman listemizi inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.