Madde Uyarılmış Psikoz

Madde uyarılmış psikoz, bir psikoaktif madde ya da ilacın kullanımı, zehirlenmesi (intoksikasyon) ya da bırakılması (yoksunluk) döneminde ortaya çıkan; gerçeği değerlendirmede güçlük, sanrılar (gerçekle bağdaşmayan güçlü inanışlar) ve varsanılar (olmayan şeyleri görme, duyma) gibi psikotik belirtilerle giden bir tablodur. Belirtilerin doğrudan madde etkisiyle ilişkili olması ve bağımsız bir psikotik bozuklukla açıklanamaması temel özelliğidir. ICD-11'de madde kullanımına bağlı bozukluklar başlığı altında yer alır.

Bu tablo hem kişi hem de çevresi için riskli olabileceğinden ciddiye alınması gereken bir durumdur. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bu liste kendi kendine tanı koymak için değildir. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Gerçekle bağdaşmayan güçlü ve düzeltilemeyen inanışlar (sanrılar)
• Olmayan sesleri duyma ya da olmayan şeyleri görme (varsanılar)
• Dağınık, karmaşık düşünce ve konuşma
• Aşırı şüphecilik, kuşkuculuk ve tetikte olma
• Huzursuzluk, ajitasyon ya da korku
• Belirtilerin madde kullanımı, zehirlenmesi ya da bırakılmasıyla zamansal ilişkisi

Nedenler ve tetikleyiciler

Uyarıcılar (amfetamin türevleri gibi), esrar ve bazı sentetik maddeler, yüksek dozda alkol ve kimi maddelerin yoksunluğu psikotik belirtileri tetikleyebilir. Kullanılan maddenin türü, dozu, kişinin yatkınlığı ve eşlik eden durumlar tabloyu etkiler. Bazı kişilerde altta yatan bir yatkınlık, madde etkisiyle açığa çıkabilir.

Tanı süreci

Tanı bir hekim tarafından, belirtilerin madde kullanımıyla zamansal ilişkisi ve bağımsız bir psikotik bozukluk (şizofreni gibi) olup olmadığı ayırt edilerek konur. Bu ayrım tedaviyi doğrudan etkilediğinden önemlidir. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Tedavi yaklaşımları

Tedavi, güvenli bir ortamda ve hekim gözetiminde yürütülür. Öncelikle kişinin ve çevresinin güvenliği sağlanır. İlgili maddenin bırakılması ve gerektiğinde belirtilere yönelik tıbbi destek verilir. Psikotik belirtiler çoğunlukla madde etkisi geçtikçe geriler. Belirtiler madde kesildikten sonra da sürüyorsa bağımsız bir psikotik bozukluk açısından yeniden değerlendirme yapılır. Altta yatan madde kullanım bozukluğu da birlikte ele alınır. Tüm ilaç ve tedavi kararları hekim tarafından verilir.

Baş etme ve destek

Bu tablo acil bir durum olabileceğinden, belirtiler ortaya çıktığında kişiyi güvenli bir ortamda tutmak ve gecikmeden tıbbi yardım almak önemlidir. Kişiyle çatışmak yerine sakin, güven verici bir yaklaşım benimsemek yararlıdır. Yakınların paniğe kapılmadan yardım çağırması süreci kolaylaştırır.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Madde kullanımının ardından sanrı, varsanı, aşırı şüphecilik ya da gerçeklik algısında bozulma görülüyorsa bu acil değerlendirme gerektirir. Kişi kendine ya da başkalarına zarar verme riski taşıyorsa vakit kaybetmeden yardım çağrılmalıdır.

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa bu acil bir durumdur. Vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlık danışmanlığı için 182 SABİM hattından da destek alabilirsiniz.

Bu alanda deneyimli bir uzmanla görüşmek için uzman listemizi inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.