Trans Bozukluğu

Trans bozukluğu, kişinin bilinç durumunun istemsiz ve geçici biçimde daralması, çevresine karşı farkındalık ve tepkilerinin belirgin şekilde azalması ve olağan kendilik duygusunun kısmen ya da tümüyle kaybolmasıyla belirgin bir dissosiyatif bozukluktur. Bu dönemlerde kişi hareketlerini, sözlerini ya da kendini geçici olarak kendisininmiş gibi hissetmeyebilir. Trans durumu istem dışı gelişir ve kişinin isteğiyle başlatılıp sonlandırılamaz.

Trans benzeri deneyimler kimi kültürel, dinsel ya da törensel uygulamaların kabul gören ve olağan bir parçası olabilir; bu durumlar bir bozukluk sayılmaz. Trans bozukluğundan söz edebilmek için deneyimin bu tür kabul gören bağlamların dışında yaşanması, kişide belirgin sıkıntı yaratması ya da günlük işlevselliği bozması gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Bilincin geçici olarak daralması ve çevreden kopukluk
• Çevresel uyaranlara karşı tepkilerin belirgin biçimde azalması
• Olağan kendilik hissinin geçici kaybı
• Tekrarlayan, kalıp halini almış hareketler ya da sözler
• Trans dönemine ilişkin belleğin kısmen ya da tümüyle bulanık olması

Nedenler ve risk faktörleri

• Yoğun ya da uzun süreli stres
• Geçmişte yaşanan travmatik deneyimler
• Diğer dissosiyatif belirtilere yatkınlık
• Baş etme kaynaklarının zorlandığı yaşam koşulları

Tanı süreci

Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı görüşmeyle deneyimin özelliklerini, bağlamını, sıklığını ve kişideki etkisini değerlendirmesiyle konur. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde, deneyimin istemsiz olması, kabul gören kültürel ya da dinsel bir uygulamanın parçası olmaması ve sıkıntı ya da işlev bozukluğu yaratması aranır. Değerlendirmede bedensel hastalıklar, nörolojik durumlar ve madde etkileri de gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

Dissosiyatif bozukluklarda temel tedavi psikoterapidir. Kişinin güvenlik hissini güçlendirmeyi, stres ve travmayla baş etme becerilerini geliştirmeyi ve trans dönemlerini tetikleyen etkenleri anlamayı amaçlar. Travma öyküsü belirginse travma odaklı yaklaşımlar da devreye girebilir. Tedavi kişiye özel planlanır.

İlaç tedavisi

Trans bozukluğuna özgü bir ilaç yoktur. Ancak eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu varsa, hekim tarafından ilaç tedavisi düşünülebilir. İlaç kararı yalnızca bir hekime aittir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Stresi azaltan düzenli bir yaşam ritmi oluşturmaya çalışın.
• Şimdiki ana bağlanmayı kolaylaştıran topraklama tekniklerini öğrenin.
• Tetikleyici durumları fark etmek için deneyimlerinizi not alın.
• Yalnız kalmak yerine güvendiğiniz kişilerle bağ kurun.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Bilinç daralması ve çevreden kopma dönemleri tekrarlıyor, sizi ya da yakınlarınızı endişelendiriyor veya günlük yaşamınızı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Bu dönemler sırasında güvenliğiniz tehlikeye giriyorsa ya da kendinize zarar verme riski varsa gecikmeden 112 Acil Yardım hattını arayın.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.