Planlı Davranış Kuramı
Davranışın en güçlü belirleyicisinin niyet olduğunu; niyetin de tutum, öznel norm ve algılanan kontrolden şekillendiğini öne süren kuram.
Eş anlamlılar
Planlı davranış kuramı, bir davranisi gerceklestirmenin en yakin belirleyicisinin o davranisa yonelik niyet oldugunu; niyetin ise tutum, oznel norm ve algilanan davranis kontrolu tarafindan sekillendigini one suren bir sosyal psikoloji kuramidir.
Kuram, daha onceki gerekceli eylem yaklasiminin gelistirilmis bir bicimidir. Sosyal psikolog Icek Ajzen tarafindan formullestirilmis ve saglik davranislari dahil pek cok alanda kullanilmistir.
Uc Temel Bilesen
Kuramin merkezindeki ilk bilesen tutumdur; kisinin davranisin sonuclarini olumlu ya da olumsuz degerlendirmesini ifade eder. Ikinci bilesen oznel normdur; cevredeki onemli kisilerin davranisi onaylayip onaylamadigina dair algidir. Ucuncu bilesen algilanan davranis kontrolu, kisinin davranisi ne kadar kolay ya da zor yapabilecegine iliskin algisidir.
Bu uc bilesen birlikte niyeti olusturur. Genel kural olarak niyet ne kadar guclu olursa davranisin gerceklesme olasiligi o kadar artar.
Saglik Alanindaki Kullanimi
Planli davranis kurami; fiziksel etkinlik, beslenme, sigarayi birakma ve tarama testlerine katilim gibi davranislari anlamak icin yaygin olarak kullanilir. Davranisi etkileyen tutum ve algilarin bilinmesi, sagligi destekleyici programlarin daha hedefli tasarlanmasina yardimci olur.
Kuramin niyet ile gercek davranis arasinda her zaman tam bir uyum bulunmamasi onemli bir sinirlilik olarak gosterilir; alismaya kalmak gibi etkenler bu acigi etkileyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Niyet her zaman davranisa donusur mu?
Hayir. Niyet davranisin guclu bir habercisidir ancak alismaya kalmak, beklenmedik engeller ve unutkanlik niyetin davranisa donusmesini etkileyebilir.
Oznel norm ne anlama gelir?
Kisinin cevresindeki onemli kisilerin davranisi onaylayip onaylamadigina iliskin algisidir ve davranis niyetini etkiler.
Bu kuram saglik inanc modelinden farkli midir?
Evet. Iki kuram da saglik davranisini ele alir ancak farkli bilesenlere vurgu yaparlar; sik sik birbirini tamamlayici biçimde kullanilirlar.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.
İlgili durumlar
Kompulsif Cinsel Davranış Bozukluğu
Yoğun cinsel dürtüleri kontrol edememe ve tekrarlayan cinsel davranışla belirgin, kişiye sıkıntı veren ya da yaşamını kısıtlayan bir dürtü kontrol bozukluğudur.
REM Uyku Davranış Bozukluğu
REM uykusunda kasların gevşemesinin kaybolması nedeniyle rüyaların hareketle yaşandığı, konuşma ve ani hareketlerle belirgin bir parasomnidir.
Vücut Odaklı Tekrarlayıcı Davranış Bozukluğu
Tırnak yeme, deri ısırma gibi bedene yönelik tekrarlayıcı davranışlarla belirgin, bedensel hasara ve sıkıntıya yol açabilen bir bozukluktur.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik veya tıbbi danışmanlığın yerine geçmez.