REM Uyku Davranış Bozukluğu

REM Uyku Davranış Bozukluğu, REM uykusu sırasında kasların normalde ortaya çıkan gevşemesinin (atoni) kaybolması nedeniyle kişinin rüyalarını hareketle canlandırdığı bir parasomnidir. Sağlıklı REM uykusunda beden hareketsizdir; beyin rüya görürken kaslar geçici olarak devre dışı kalır ve kişi rüyasındaki hareketleri gerçekte yapmaz. Bu bozuklukta ise koruyucu gevşeme ortadan kalktığı için kişi rüyasında yaptığı hareketleri gerçekte de yapar. Konuşma, bağırma, kolları savurma ya da tekmeleme gibi ani hareketlerle belirginleşir ve hem kişinin kendisi hem de yatak partneri için yaralanma riski taşıyabilir. Bu nedenle durumun tanınması ve güvenlik önlemlerinin alınması önemlidir.

Belirtiler

Belirtiler genellikle gecenin ikinci yarısında, REM uykusunun yoğunlaştığı saatlerde ortaya çıkar. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Uykuda bağırma, konuşma, küfretme ya da yüksek sesle tepki verme.
• Kolları savurma, yumruk atma, tekmeleme gibi ani ve şiddetli hareketler.
• Rüyaların çoğunlukla tehdit, kaçma ya da mücadele içeren canlı ve rahatsız edici içerikte olması.
• Uyanınca rüya içeriğini büyük ölçüde hatırlayabilme.
• Yataktan düşme ya da kendine veya yanındakine çarpma nedeniyle yaralanmalar.
• Hareket sonrası kolayca uyanabilme ve kısa sürede bilinci toparlayabilme.

Bu belirtiler uyurgezerlik gibi diğer uyku bozukluklarıyla karışabilir. Ancak uyurgezerlikten farklı olarak, REM Uyku Davranış Bozukluğunda kişi genellikle uyandığında rüyasını hatırlar ve davranışları rüya içeriğiyle doğrudan bağlantılıdır. Belirtilerin sıklığı kişiden kişiye değişir; kimi kişide seyrek, kimi kişide ise neredeyse her gece görülebilir. Bu belirtilerin bulunması tek başına kesin tanı anlamına gelmez.

Türleri

REM Uyku Davranış Bozukluğu genellikle iki ana biçimde ele alınır.

• Birincil (idiyopatik) tip: Bilinen belirgin bir nedene bağlı olmadan ortaya çıkan biçim. Bu tipte zaman içinde nörolojik hastalıklarla ilişki gözlenebildiği için düzenli izlem önerilebilir.
• İkincil tip: Bazı ilaçların etkisi, alkol kullanımının bırakılması ya da eşlik eden başka bir nörolojik durumla bağlantılı olarak gelişen biçim.

Tipin belirlenmesi, izlem ve tedavi planının şekillenmesine yardımcı olur.

Nedenler ve risk faktörleri

• Beyin sapında REM uykusunun kas gevşemesini düzenleyen bölgelerin işlev bozukluğu.
• İleri yaş; özellikle orta yaş üstü erkeklerde daha sık görülür.
• Parkinson hastalığı ve benzeri nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili olabilir; bazı kişilerde bu hastalıklardan yıllar önce ortaya çıkabilir.
• Bazı ilaçların etkileri ya da alkol kullanımının bırakılması gibi durumlar.
• Diğer uyku bozukluklarının eşlik etmesi.

Bu bozukluğun bazı kişilerde nörolojik hastalıkların erken bir habercisi olabilmesi nedeniyle, tanı sonrası düzenli izlem önerilebilir. Bu, olası bir hastalığın erken fark edilmesine yardımcı olur.

Tanı süreci

Tanı, ayrıntılı bir uyku ve tıbbi öykü ile başlar; yatak partnerinin gözlemleri değerlendirmede önemlidir. Kesin tanı için genellikle bir uyku laboratuvarında polisomnografi (uyku çalışması) yapılır. Bu inceleme uyku sırasında beyin dalgalarını, kas etkinliğini ve hareketleri kaydeder; REM uykusundaki kas gevşemesinin kaybolduğunu gösterir. Böylece tablo, epilepsi nöbetleri, uykuda solunum durması ya da diğer parasomniler gibi durumlardan ayrılır. Nörolojik değerlendirme de tedavi planında yer alabilir.

Tedavi yaklaşımları

Yatak ve çevre güvenliği

Tedavinin ilk ve en önemli adımı yaralanmaları önlemektir. Yatak çevresindeki sert ve keskin eşyaların kaldırılması, yatağın alçaltılması ya da yatak kenarına yastık yerleştirilmesi, pencere ve kapıların güvenli hale getirilmesi önerilir. Gerektiğinde yatak partnerinin ayrı yatması düşünülebilir. Bu önlemler hem kişiyi hem de yakınlarını olası yaralanmalardan korur.

İlaç tedavisi

Belirtilerin sıklığını ve şiddetini azaltmak için hekim tarafından reçetelenen ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimi kişiye özeldir ve mutlaka hekim gözetiminde planlanır. Ayrıca belirtileri tetikleyebilecek ilaçların ve alkolün gözden geçirilmesi tedavinin bir parçasıdır. Uygun yaklaşımla belirtiler çoğu kişide belirgin biçimde azaltılabilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Düzenli ve yeterli uyku alışkanlığı geliştirmek.
• Alkol ve yatıştırıcı maddelerden uzak durmak.
• Yatak odasını olabildiğince güvenli hale getirmek.
• Belirtileri ve sıklığını not ederek uzmanla paylaşmak.
• Eşlik eden gündüz uykululuğu ya da nörolojik belirtileri göz ardı etmemek.

Bu öneriler yaralanma riskini azaltmaya ve belirtileri izlemeye yardımcı olur; ancak bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Uykuda tekrarlayan bağırma, şiddetli hareketler ve yaralanmaya yol açan davranışlar varsa bir uzmana, tercihen bir uyku bozuklukları ya da nöroloji uzmanına başvurulmalıdır. Belirtiler zamanla sıklaşıyor ya da yeni nörolojik şikayetler ekleniyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Ciddi bir yaralanma durumunda 112 Acil aranmalıdır. Sağlıkla ilgili yönlendirme için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) hattından bilgi alınabilir.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.