Başkasına Yüklenen Yapay Bozukluk (Munchausen by Proxy)

Başkasına yüklenen yapay bozukluk (Munchausen by Proxy), bir kişinin, çoğunlukla bakımından sorumlu olduğu bir çocuk, yaşlı ya da bağımlı bir yakında hastalık belirtileri üretmesi, var olan belirtileri abartması ya da uydurmasıyla tanımlanan ciddi bir ruhsal durumdur. Bu davranış, dıştan bir çıkar (maddi kazanç gibi) sağlamak yerine, çoğunlukla hasta yakını rolünü üstlenerek ilgi, önem ve şefkat kazanma ihtiyacıyla ilişkilidir. Durum, hem mağdur için ciddi bedensel risk taşır hem de çocuk ihmali ya da istismarı boyutu nedeniyle koruyucu değerlendirme gerektirir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tanı koymayı amaçlamaz; şüphe halinde durum yetkili sağlık ve koruma birimlerince değerlendirilmelidir.

Nasıl ortaya çıkabilir

• Bakım verenin, açıklanamayan ya da tutarsız belirtiler bildirmesi.
• Belirtilerin yalnızca bakım veren yanındayken ortaya çıkması ya da ağırlaşması.
• Tekrarlayan hastane başvuruları ve çok sayıda tetkik ya da işlem istenmesi.
• Tedaviye beklenmedik biçimde yanıt vermeyen ya da açıklanamayan tablolar.
• Bakım verenin tıbbi süreçlere aşırı ilgili ve müdahaleci olması.

Neden gelişir

Altta yatan etkenler karmaşıktır ve çoğu zaman kişinin geçmiş travmaları, karşılanmamış ilgi ve onay ihtiyacı, kimlik sorunları ile ilişkilidir. Bu tablo, kişinin bilinçli bir çıkar hesabından çok, derin duygusal ihtiyaçlarla bağlantılı olabilir. Yine de mağdurun karşı karşıya kaldığı zarar gerçektir ve her koşulda önceliklidir.

Mağdur üzerindeki etkiler

Bu durum, mağdur için gereksiz tıbbi işlemler, hastaneye yatışlar, ilaçlar ve bazen doğrudan zarar anlamına gelebilir. Ayrıca çocuğun sağlıklı gelişimini ve güven duygusunu ciddi biçimde etkileyebilir. Bu nedenle mağdurun güvenliği değerlendirmenin merkezindedir.

Değerlendirme süreci

Şüphe durumunda değerlendirme çok yönlüdür; hekimler, ruh sağlığı uzmanları ve gerektiğinde çocuk koruma birimleri birlikte çalışır. Öncelik her zaman mağdurun güvenliğinin sağlanmasıdır. Bu belirtiler bir olasılığa işaret edebilir; ancak kesin değerlendirme yalnızca yetkili uzmanlarca yapılır.

Yaklaşım ve tedavi

Mağdurun korunması

İlk adım, risk altındaki kişinin güvenliğinin sağlanması ve gereksiz tıbbi işlemlerden korunmasıdır. Bu süreç sağlık ve koruma birimlerinin iş birliğiyle yürütülür.

Ruhsal değerlendirme ve destek

Davranışı sergileyen kişiye yönelik psikiyatrik değerlendirme ve psikoterapi gerekebilir. Altta yatan travma ve duygusal ihtiyaçlar ele alınır. Süreç uzun ve dikkatli bir izlem gerektirir.

Ne yapmalı

Bir çocuğun ya da bağımlı bir yetişkinin sağlığının kasıtlı biçimde tehlikeye atıldığından şüpheleniyorsanız, durumu bir sağlık kuruluşuna ve yetkili koruma birimlerine bildirmek gerekir. Mağdur için acil tehlike söz konusuysa 112 Acil aranmalıdır.

Yaşadığınız zorlukla ilgili profesyonel destek almak isterseniz, Clinisyn uzman dizini üzerinden alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanına ulaşabilir, size uygun uzmanı arayıp güvenle randevu oluşturabilirsiniz. Doğru zamanda alınan destek, iyileşme sürecini belirgin biçimde kolaylaştırır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın; ayrıca Sağlık Bakanlığı 182 SABİM danışma hattından yönlendirme alabilirsiniz.