Charles Bonnet Sendromu

Charles Bonnet sendromu nedir? Charles Bonnet sendromu, görme kaybı yaşayan kişilerde, içgörünün korunduğu (yani kişinin gördüklerinin gerçek olmadığını bildiği) canlı görsel halüsinasyonlarla belirgin bir durumdur. Kişi gördüğü görüntülerin gerçek olmadığının farkındadır; bu yönüyle tablo psikotik bir bozukluktan açıkça ayrılır. Görüntüler basit şekil ve desenlerden yüz, hayvan ya da ayrıntılı sahnelere kadar değişebilir. Halüsinasyonlar hemen hemen her zaman yalnızca görseldir; ses, koku ya da başka duyular eşlik etmez. Bunun nedeni gerçeklik değerlendirmesini sağlayan beyin işlevlerinin korunmuş olmasıdır.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bunların bulunması tek başına tanı anlamına gelmez. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Görme kaybı olan kişide canlı ve ayrıntılı görsel halüsinasyonlar
• Şekiller, desenler, çizgiler, yüzler, hayvanlar ya da tam sahneler görme
• Görüntülerin gerçek olmadığının farkında olma (içgörünün korunması)
• Halüsinasyonların sessiz olması; sese ya da başka duyulara eşlik etmemesi
• Görüntülerin genellikle gelip geçici olması, gözler açık ya da kapalıyken belirmesi
• Bilinç, dikkat ve düşünce işlevlerinin yerinde olması

Nedenler ve risk faktörleri

Charles Bonnet sendromunun temelinde görme kaybı yatar. Görsel uyaranların azalmasıyla, görmeyle ilgili beyin bölgelerinin kendiliğinden etkinleşmesi sonucu bu görüntülerin ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bu, dış dünyadan gelen uyaranı yitiren beynin âdeta kendi ürettiği görüntülerle boşluğu doldurmasına benzetilir.

Sık görülen risk etkenleri

• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu
• Glokom ve katarakt gibi göz hastalıkları
• Diyabete bağlı retinopati
• Görme yolaklarını ya da görme merkezini etkileyen nörolojik durumlar
• İleri yaş ve belirgin görme kaybı

Bu nedenle değerlendirmenin hem göz (oftalmolojik) hem de gerektiğinde nörolojik açıdan yapılması önemlidir.

Tanı süreci

Tanı yalnızca bir hekim tarafından konur. Değerlendirmede görme durumu, halüsinasyonların niteliği ve içgörünün korunup korunmadığı incelenir. Görüntülere işitsel halüsinasyon, sanrı ya da başka ruhsal belirtilerin eşlik edip etmediği ayırıcı tanı açısından önemlidir; bu belirtilerin bulunmaması Charles Bonnet sendromunu psikotik tablolardan ayırır. Deliryum, demans, ilaç etkileri ve nörolojik hastalıklar da göz önünde bulundurulur. Bu belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Tedavi yaklaşımları

Tedavide en önemli adımlardan biri, kişinin halüsinasyonların zararsız olduğu ve görme kaybıyla ilişkili bulunduğu konusunda bilgilendirilmesidir; bu bilgi çoğu zaman kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Çünkü birçok kişi bu görüntüleri bir akıl hastalığının işareti sanarak korkuya kapılabilir.

Yardımcı olabilecek yaklaşımlar

• Görme kaybına yol açan göz hastalığının hekimce ele alınması
• Ortamın yeterince aydınlatılması ve görsel uyaranın artırılması
• Görüntü belirdiğinde göz kırpma, bakışı kaydırma ya da odayı aydınlatma gibi basit yöntemler
• Sosyal etkileşimin ve etkinliklerin artırılması
• Eşlik eden kaygı ya da yalnızlık varsa bunlara yönelik destek

Tedavi planı her zaman bir hekim tarafından bireysel olarak belirlenir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Görüntülerin genellikle geçici ve zararsız olduğunu hatırlamak kaygıyı azaltabilir.
• İyi aydınlatılmış, tanıdık ve düzenli bir ortamda vakit geçirmek yardımcı olabilir.
• Görme desteği sağlayan gözlük, büyüteç gibi araçları düzenli kullanmak önerilir.
• Yaşananları güvendiğiniz yakınlarınızla ve hekiminizle paylaşmak yalnızlığı azaltır.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Görme kaybı olan bir kişide gerçek olmayan görüntüler ortaya çıkıyorsa, kişi bunlardan rahatsızsa ya da bu görüntülere ses duyma, sanrı, bilinç bulanıklığı gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa bir hekime başvurmak önemlidir. Ani başlayan kafa karışıklığı ya da hızlı kötüleşme varsa gecikmeden bir sağlık kuruluşuna gidilmelidir.

Kimlerde daha sık görülür?

Charles Bonnet sendromu, belirgin görme kaybı olan kişilerde azımsanmayacak sıklıkta görülür ve çoğu zaman gizli kalır. Bunun başlıca nedeni, kişilerin bu görüntüleri bir akıl hastalığının işareti sanarak utanç ya da korku nedeniyle paylaşmaktan çekinmeleridir. Oysa bu deneyim, ruhsal bir bozukluğun değil, görme sistemindeki uyaran azalmasının bir sonucudur. İleri yaş, ilerlemiş göz hastalıkları ve iki gözde birden belirgin görme kaybı, tablonun ortaya çıkma olasılığını artıran etkenler arasındadır. Yalnız yaşama ve sosyal uyaranın azlığı da görüntülerin fark edilmesini kolaylaştırabilir.

Görüntüler nasıl deneyimlenir?

Görüntüler kişiden kişiye büyük değişkenlik gösterir. Kimi kişide yalnızca ışık noktaları, çizgiler ya da geometrik desenler belirirken, kimisinde ayrıntılı yüzler, insanlar, hayvanlar, bitkiler ya da tam sahneler görülebilir. Görüntüler saniyeler sürebileceği gibi dakikalarca da devam edebilir; genellikle sessizdir ve kişiyle etkileşime girmez. Kişi görüntülerin gerçek olmadığını bildiği için, bu deneyim çoğu zaman bir sanrıdan değil, beynin ürettiği bir görsel yanılsamadan ibarettir. Bu farkındalık (içgörü) korunduğu sürece, tablo psikotik bozukluklardan ayrılır.

Ayırıcı değerlendirme neden önemli?

Yeni ortaya çıkan görsel halüsinasyonlar her zaman değerlendirilmelidir; çünkü benzer belirtiler deliryum, demans, ilaç etkileri, göz ya da beyinle ilgili başka durumlara da bağlı olabilir. Charles Bonnet sendromunda görüntülere ses duyma, sanrı, bilinç bulanıklığı ya da davranış değişikliği eşlik etmez. Bu ek belirtilerin varlığında farklı bir durumun araştırılması gerekir. Bu nedenle deneyimlerin bir hekimle açıkça paylaşılması, hem doğru değerlendirme hem de kişinin rahatlaması açısından değerlidir.

Acil durum: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa yalnız kalmayın; vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Sağlıkla ilgili danışma için 182 SABİM Sağlık Danışma Hattı’na ulaşabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Yaşadığınız güçlükler günlük yaşamınızı etkiliyorsa yalnız değilsiniz. Alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Clinisyn uzman dizininden ulaşabilir, size uygun bir uzmanla görüşme planlayabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerin değerlendirilmesi ve kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.