Demansta Davranışsal ve Psikolojik Belirtiler

Demansta davranışsal ve psikolojik belirtiler nedir? Demansta davranışsal ve psikolojik belirtiler, demans sürecine eşlik eden ajitasyon, huzursuzluk, sanrı, şüphecilik, depresyon, kaygı, ilgisizlik ve uyku bozuklukları gibi belirtiler bütünüdür. Bu belirtiler, demansın bilişsel kayıplarının yanında en çok zorlayan ve bakım yükünü artıran yönlerdendir. Hastalığın seyri boyunca dalgalanabilir. Çoğu zaman bir nedeni vardır: ağrı, enfeksiyon, susuzluk, yorgunluk, çevredeki değişiklikler, gürültü ya da iletişim güçlükleri belirtileri tetikleyebilir.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bunların bulunması tek başına tanı anlamına gelmez. Kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Huzursuzluk, ajitasyon ve amaçsız gezinme
• Öfke patlamaları, saldırganlık ve bakıma direnç
• Şüphecilik, sanrı ve yakınları yanlış tanıma
• Çökkün duygu durumu ve kaygı
• Uyku-uyanıklık düzeninde bozulma
• İlgisizlik, içe kapanma ve girişim azlığı
• Tekrarlayıcı ve uygunsuz davranışlar

Nedenler ve tetikleyiciler

Beyindeki değişimlerin yanı sıra ağrı, enfeksiyon (özellikle idrar yolu enfeksiyonları), ilaç etkileri, çevresel değişimler, aşırı uyaran ya da uyaran yoksunluğu ve karşılanmayan ihtiyaçlar belirtileri tetikleyebilir. Bu nedenle bedensel nedenlerin hekim tarafından dışlanması ilk adımdır. Kişinin kendini ifade edememesi, huzursuzluğu ya da saldırganlığı bazen karşılanmamış bir ihtiyacın (açlık, ağrı, tuvalet ihtiyacı gibi) işareti olabilir.

Yaklaşım

Öncelikle ilaçsız yaklaşımlar önerilir.

İlaçsız yaklaşımlar

• Tetikleyicileri belirlemek ve mümkünse ortadan kaldırmak
• Sakin, tanıdık ve güvenli bir çevre oluşturmak
• Düzenli bir günlük rutini korumak
• Bakım verene uygun iletişim ve yönlendirme stratejileri öğretmek
• Ağrı, enfeksiyon ve diğer bedensel nedenleri hekimle birlikte gözden geçirmek

Belirtiler şiddetliyse, kişinin ya da çevresinin güvenliğini tehdit ediyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. İlaç kararları yalnızca hekime aittir. Bakım verenin desteklenmesi sürecin ayrılmaz parçasıdır.

Bakım verenler için baş etme önerileri

• Belirtiyi bir davranış problemi değil, karşılanmamış bir ihtiyacın ya da rahatsızlığın işareti olarak değerlendirin.
• Tartışmak ya da düzeltmek yerine sakin kalmak ve dikkati başka bir etkinliğe yönlendirmek yararlı olabilir.
• Ortamdaki gürültü, ışık ve kalabalığı azaltmak huzursuzluğu hafifletebilir.
• Kendi dinlenmenizi ve desteğinizi ihmal etmeyin; bakım yükü paylaşılmalıdır.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Belirtiler yeni ortaya çıktığında ya da hızla arttığında bedensel bir neden (ağrı, enfeksiyon gibi) olabileceğinden hekime başvurmak önemlidir. Belirtiler şiddetliyse, kişinin ya da çevresinin güvenliğini tehdit ediyorsa vakit kaybetmeden değerlendirme gereklidir.

Belirtinin ardındaki neden

Demansta görülen huzursuzluk, ajitasyon, saldırganlık ya da bakıma direnç çoğu zaman rastgele değildir; bir nedeni ya da tetikleyicisi vardır. Kişi kendini sözle ifade etmekte zorlandığında, huzursuzluğu ya da davranış değişikliği karşılanmamış bir ihtiyacın (açlık, susuzluk, ağrı, tuvalet ihtiyacı, yorgunluk) işareti olabilir. Bu nedenle belirtiyi bir davranış problemi olarak değil, kişinin bir şey anlatmaya çalıştığı bir işaret olarak okumak önemlidir. Nedeni bulup gidermek, çoğu zaman belirtiyi de hafifletir.

İlaçsız yaklaşımların önceliği

Bu belirtilerin ele alınmasında öncelik ilaçsız yaklaşımlardır. Tetikleyicileri belirlemek ve mümkünse ortadan kaldırmak, sakin ve tanıdık bir çevre oluşturmak, düzenli bir günlük rutini korumak ve bakım verene uygun iletişim stratejileri öğretmek belirtileri azaltabilir. Ortamdaki gürültü, aşırı ışık ya da kalabalığı azaltmak, dikkati sakin bir etkinliğe yönlendirmek ve kişiyle tartışmak yerine güven veren bir tutum sürdürmek yararlıdır. İlaç kararları yalnızca hekime aittir ve genellikle diğer yaklaşımlar yeterli olmadığında değerlendirilir.

Ne zaman bedensel neden aranmalı?

Belirtiler yeni ortaya çıktığında ya da hızla arttığında, altta bedensel bir neden bulunabileceği akılda tutulmalıdır. Özellikle idrar yolu enfeksiyonları, ağrı, susuzluk, kabızlık ya da ilaç etkileri sık görülen tetikleyicilerdir. Bu nedenle ani değişikliklerde ilk adım, bu tür bedensel nedenlerin bir hekim tarafından gözden geçirilmesidir. Belirtiler şiddetliyse ya da kişinin veya çevresinin güvenliğini tehdit ediyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Bakım verenin desteklenmesi de bu sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.

Acil durum: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa yalnız kalmayın; vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Sağlıkla ilgili danışma için 182 SABİM Sağlık Danışma Hattı’na ulaşabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Yaşadığınız güçlükler günlük yaşamınızı etkiliyorsa yalnız değilsiniz. Alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Clinisyn uzman dizininden ulaşabilir, size uygun bir uzmanla görüşme planlayabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerin değerlendirilmesi ve kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.