Ruminasyon Bozukluğu (Geviş Getirme Bozukluğu)

Ruminasyon Bozukluğu (Geviş Getirme Bozukluğu), yenilen yiyeceğin yutulduktan kısa süre sonra istemsiz biçimde tekrar ağza getirilip yeniden çiğnenmesi, yutulması ya da ağızdan çıkarılmasıyla belirgin bir beslenme bozukluğudur. Bu geri getirme genellikle zorlanmadan ve bulantı, öğürme ya da tiksinti duygusu olmaksızın gerçekleşir; bu yönüyle kusmadan ayrılır. Davranış çoğunlukla öğünden dakikalar sonra başlar ve tekrarlayıcı bir örüntü halini alabilir. Bebeklerde, çocuklarda ve erişkinlerde görülebilir. Durum sıklıkla fark edilmez ya da başka sindirim sorunlarıyla karıştırılır; bu nedenle doğru tanınması önemlidir.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Öğünden sonra yiyeceğin istemsizce ağza geri gelmesi ve yeniden çiğnenmesi.
• Geri gelen yiyeceğin tekrar yutulması ya da ağızdan çıkarılması.
• Bulantı, öğürme ve tiksinti olmaksızın gerçekleşen bir geri getirme.
• Davranışın en az birkaç hafta boyunca tekrarlaması.
• Bebek ve çocuklarda kilo alamama, gelişme geriliği ya da ağız kokusu.
• Erişkinlerde toplumsal ortamlarda yemekten kaçınma ve utanç duygusu.

Bu belirtiler günlük yaşamı ve toplumsal ilişkileri etkileyebilir. Özellikle erişkinlerde durum çoğu zaman gizlenir ve utanç nedeniyle yardım almak ertelenebilir. Belirtilerin bir bölümünün görülmesi tek başına tanı koydurmaz; davranışın süresi ve niteliği bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Türleri

Ruminasyon Bozukluğu farklı yaş gruplarında görülebilir ve bu gruplarda seyri değişebilir.

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen biçim: Genellikle yaşamın ilk aylarında başlar; bakım koşulları ve beslenmeyle yakından ilişkilidir.
• Daha büyük çocuklarda ve erişkinlerde görülen biçim: Çoğunlukla alışkanlık haline gelmiş, stres ve kaygıyla bağlantılı bir örüntü olarak devam eder.

Yaş grubuna göre yaklaşım ve öncelikler farklılık gösterebilir; bu nedenle değerlendirme kişiye özel yapılır.

Nedenler ve risk faktörleri

• Çoğunlukla öğrenilmiş, alışkanlık haline gelmiş istemsiz bir davranış örüntüsü olması.
• Bebeklerde uyaran eksikliği, yeterli ilgi görememe ya da bakım güçlükleri.
• Stres, kaygı ve duygusal zorlanmaların davranışı tetiklemesi ya da sürdürmesi.
• Karın içi basıncın artmasına yol açan alışkanlıklar.
• Bazı gelişimsel durumların eşlik edebilmesi.

Davranışın çoğu zaman farkında olmadan gerçekleşmesi, kişinin bunu kolayca değiştirememesine yol açar. Bu nedenle yaklaşım hem davranışı hem de altta yatan etkenleri birlikte ele alır.

Tanı süreci

Tanı, ayrıntılı bir öykü ve gözlemle başlar. En önemli adım, benzer belirtilere yol açabilen tıbbi nedenlerin dışlanmasıdır; reflü, mide boşalmasında gecikme ya da yemek borusu ile mideyle ilgili sorunlar araştırılır. Bu amaçla hekim gerekli gördüğünde ek incelemeler isteyebilir. ICD-11 gibi güncel tanı kriterleri, davranışın süresi ve niteliği değerlendirilerek tabloyu tanımlamada yol göstericidir. Tıbbi nedenler dışlandıktan sonra, davranışın örüntüsü ve tetikleyicileri değerlendirilerek tedavi planlanır.

Tedavi yaklaşımları

Davranışçı yaklaşımlar

Tedavinin temelini davranışçı yöntemler oluşturur. Diyafragmatik solunum eğitimi sık kullanılan bir yaklaşımdır; kişiye öğünlerden sonra karından derin ve yavaş nefes alma öğretilerek geri getirme davranışının önüne geçilmesi hedeflenir. Bu teknik, geri getirmeyle bağdaşmayan bir kas hareketi sağladığı için etkilidir. Ayrıca davranışı tetikleyen durumların tanınması ve bu örüntünün kırılmasına yönelik çalışmalar yapılır.

Destekleyici yaklaşımlar

Bebek ve çocuklarda bakım koşullarının iyileştirilmesi, yeterli ilgi ve uyaranın sağlanması önemlidir. Stres ve kaygının davranışa katkıda bulunduğu durumlarda psikolojik destek ve gevşeme teknikleri fayda sağlayabilir. Beslenme durumunun ve olası eksikliklerin bir uzman tarafından izlenmesi de tedavinin bir parçasıdır. Böylece hem davranış hem de bedensel sağlık birlikte gözetilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Öğünlerden sonra sakin bir ortamda diyafragmatik solunum uygulamak.
• Öğünleri aceleye getirmemek ve iyice çiğnemek.
• Stres ve kaygıyı azaltan gevşeme yöntemlerini denemek.
• Davranışın hangi durumlarda arttığını gözlemleyip not almak.
• Beslenme ve kilo değişikliklerini takip etmek.

Bu öneriler destekleyici olsa da bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz; kalıcı bir iyileşme için profesyonel yaklaşım önerilir.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Yiyeceğin öğünden sonra sürekli geri gelmesi, kilo kaybı, gelişme geriliği ya da bu durumun günlük yaşamı ve toplumsal ilişkileri etkilemesi halinde bir uzmana başvurulmalıdır. Bebek ve çocuklarda belirgin kilo kaybı ya da beslenme sorunları söz konusuysa bekletmeden hekime danışılmalıdır. Sağlıkla ilgili yönlendirme için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) hattından bilgi alınabilir.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.