Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid kişilik bozukluğu; toplumsal ilişkilerden süreğen bir kopukluk ve duyguların ifadesinde kısıtlılıkla belirgin bir kişilik bozukluğudur. Bu örüntüye sahip kişiler yalnız olmayı tercih eder, yakın ilişkiler kurmaya çok az istek duyar ve genellikle ilişkilerden zevk almazlar. Kişilik bozuklukları, ergenlik ya da erken erişkinlikte başlayıp zaman içinde süregelen, yerleşik düşünme, hissetme ve davranış örüntüleridir. Şizoid kişilik bozukluğunda kişi çoğu zaman bu durumdan belirgin bir sıkıntı duymayabilir.

Belirtiler

Sık görülen özellikler şunlardır:

• Yakın ilişkilere ve aile bağlarına az ilgi duyma, yalnızlığı tercih etme
• Neredeyse her zaman tek başına yapılan etkinlikleri seçme
• Başkalarının övgü ya da eleştirisine kayıtsız kalma
• Duyguların ifadesinde kısıtlılık, mesafeli ve soğuk görünme
• Yakınlık ve cinsel ilgide belirgin isteksizlik
• Az sayıda ya da hiç yakın arkadaşının olmaması

Bu belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Şizotipal ve şizofreniden farkı

Şizoid kişilik bozukluğu bazen şizotipal kişilik bozukluğu ya da şizofreni ile karıştırılır. Şizoid kişilik bozukluğunda tuhaf inançlar, sıra dışı algısal yaşantılar ya da psikotik belirtiler (sanrı, varsanı) bulunmaz. Kişi gerçeklikle bağını korur; temel özellik sosyal kopukluk ve duygusal kısıtlılıktır.

Nedenler ve risk faktörleri

• Genetik yatkınlık ve ailede benzer örüntülerin bulunması
• Erken dönem ilişki deneyimleri ve mizaç özellikleri
• Çocuklukta soğuk, mesafeli ya da ihmal edici bir ortam

Tanı süreci

Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı görüşmesiyle konulur. Uzman; örüntünün süregelen, yaygın ve kişinin işlevselliğini ya da çevresini etkileyen nitelikte olup olmadığını değerlendirir. Değerlendirmede güncel tanı kriterleri (ICD-11) esas alınır ve benzer görünen başka durumlar dışlanır.

Tedavi yaklaşımları

Şizoid kişilik bozukluğu olan kişiler genellikle kendi başlarına yardım aramaz; çünkü çoğu zaman durumdan belirgin bir sıkıntı duymazlar. Yine de kişi bir güçlük yaşadığında ya da eşlik eden başka bir sorun (örneğin depresyon) olduğunda tedavi yardımcı olabilir.

Psikoterapi

Psikoterapi, kişinin sosyal becerilerini geliştirmesine, ilişkilerdeki kaygısını azaltmasına ve yaşam kalitesini artırmasına yardımcı olabilir. Terapi hedefleri kişinin isteğine göre belirlenir ve zorlayıcı olmayan, saygılı bir yaklaşım benimsenir.

İlaç

Kişilik bozukluğunun kendisi için özel bir ilaç yoktur. Ancak eşlik eden depresyon ya da kaygı gibi durumlar varsa hekim değerlendirmesiyle bunlara yönelik tedavi düzenlenebilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Küçük, zorlamayan sosyal temaslarla kademeli adımlar atmak
• Eşlik eden keyifsizlik ya da kaygı belirtilerini görmezden gelmemek
• İşlevselliği koruyan bir günlük düzen oluşturmak

Ne zaman uzmana başvurmalı

Sosyal kopukluk kişinin iş, aile ya da genel yaşam doyumunu belirgin biçimde etkiliyorsa ya da yalnızlığa depresyon, kaygı gibi ek sorunlar eşlik ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak yararlı olur. Destek her zaman kişinin isteğine ve rahatına saygı gösterilerek planlanır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.