Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Bağımlı kişilik bozukluğu, kişinin güçlü bir bakım görme ihtiyacı çevresinde şekillenen, aşırı boyun eğici ve bağımlı davranışlarla, ayrılma ya da terk edilme korkusuyla belirgin, süregelen bir kişilik örüntüsüdür. Kişi çoğu zaman günlük kararlarını bile başkalarının onayı olmadan verememe, sorumluluk almaktan çekinme ve yalnız kalmaktan yoğun kaygı duyma eğilimindedir. Burada söz konusu olan, insanların birbirine bağlanmasının doğal biçimi değil; bağımlılığın esnek olmayan ve işlevselliği bozan bir düzeye ulaşmasıdır. Kişilik bozuklukları ICD-11'de kişilik işlevselliğindeki bozulma ve belirgin özellikler temelinde ele alınır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; benzer özellikler görülüyorsa kesin tanı için bir ruh sağlığı uzmanına başvurulması önerilir.

Belirtileri

• Günlük kararlarda bile başkalarından aşırı öneri ve güvence isteme.
• Yaşamının önemli alanlarında sorumluluğu başkalarına bırakma.
• Onay kaybetme korkusuyla karşı çıkmakta ya da farklı düşündüğünü ifade etmekte zorlanma.
• Kendi başına iş yapmaya girişmekte özgüven eksikliği.
• Yalnız kalınca kendini çaresiz ve rahatsız hissetme.
• Bir ilişki bittiğinde acilen yeni bir destek ilişkisi arayışı.
• Onayı kaybetmemek için istemediği şeyleri bile kabul etme.

Nedenler ve risk faktörleri

• Aşırı koruyucu ya da denetleyici ebeveyn tutumları.
• Çocuklukta özerkliğin desteklenmemesi.
• Ayrılık kaygısı öyküsü ya da kronik hastalık deneyimleri.
• Kaygıya yatkın mizaç ve düşük öz değer.

Tanı süreci

Tanı; örüntünün süregelen, esnek olmayan ve birçok yaşam alanını etkileyen niteliği değerlendirilerek konur. Uzman; kaygı bozukluklarını, depresyonu ve diğer kişilik bozukluklarını ayırıcı tanıda dikkate alır. Bağımlı özelliklerin geçici bir yaşam krizine mi bağlı yoksa süregelen bir örüntü mü olduğu önemlidir. Bu belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

Tedavinin temeli psikoterapidir. Bilişsel davranışçı ve şema odaklı yaklaşımlar; özerkliği, karar verme becerisini ve öz değeri güçlendirmeyi hedefler. Terapi süreci, kişinin kademeli olarak kendine güvenerek adım atmasını, kendi ihtiyaçlarını fark etmesini ve ifade etmesini destekler.

İlaç tedavisi

Eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu varsa hekim, uygun gördüğü durumlarda ilaç tedavisini değerlendirebilir. İlaç kullanımı yalnızca hekim önerisiyle başlar.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Küçük kararları kendi başınıza vermeyi deneyerek özerkliğinizi kademeli olarak güçlendirin.
• Yalnız geçirilen zamanı kademeli olarak artırmayı planlayın.
• Kendi ihtiyaç ve sınırlarınızı ifade etmeye yönelik iletişim becerileri geliştirin.
• "Hayır" demeyi ve farklı düşünmeyi güvenli ortamlarda denemeye başlayın.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Bağımlılık örüntüsü ilişkileri, işi ya da genel yaşam doyumunu belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmana başvurmak yararlıdır. Eşlik eden depresyon ya da yoğun kaygı varsa destek daha da önemlidir.

Yaşadığınız zorlukla ilgili profesyonel destek almak isterseniz, Clinisyn uzman dizini üzerinden alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanına ulaşabilir, size uygun uzmanı arayıp güvenle randevu oluşturabilirsiniz. Doğru zamanda alınan destek, iyileşme sürecini belirgin biçimde kolaylaştırır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın; ayrıca Sağlık Bakanlığı 182 SABİM danışma hattından yönlendirme alabilirsiniz.