Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Şizotipal kişilik bozukluğu; yakın ilişkilerde belirgin rahatsızlık, sıra dışı düşünce ve algılar ile tuhaf davranışlarla belirgin, süregelen bir kişilik örüntüsüdür. Bu örüntüye sahip kişiler genellikle yakın ilişki kurmakta zorlanır, kendilerini toplumsal ortamlarda rahatsız hisseder ve alışılmadık inançlara ya da algısal yaşantılara sahip olabilir. Şizotipal kişilik bozukluğu şizofreni spektrumu içinde yer alır; ancak şizofrenide görülen tam anlamıyla psikotik dönemler (sürekli sanrı ve varsanılar) bu bozuklukta bulunmaz.

Belirtiler

Sık görülen özellikler şunlardır:

• Yakın ilişkilerde belirgin rahatsızlık ve azalmış yakınlık kapasitesi
• Tuhaf inançlar ya da büyüsel düşünce (örneğin altıncı his, olağandışı bağlantılar kurma)
• Sıra dışı algısal yaşantılar
• Tuhaf, dolaylı ya da anlaşılması güç konuşma biçimi
• Şüphecilik ve kuşkuculuk
• Yerinde olmayan ya da kısıtlı duygulanım, tuhaf davranış ve görünüm
• Süregelen ve azalmayan sosyal kaygı

Bu belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Şizofreni ve şizoidden farkı

Şizotipal kişilik bozukluğu, şizofreni spektrumunda yer alsa da şizofrenideki gibi belirgin ve süregelen psikotik dönemler içermez. Şizoid kişilik bozukluğundan farkı ise, şizotipalde tuhaf inançlar, sıra dışı algılar ve belirgin bilişsel tuhaflıkların ön planda olmasıdır; şizoidde ise temel özellik sosyal kopukluk ve duygusal kısıtlılıktır.

Nedenler ve risk faktörleri

• Genetik yatkınlık ve ailede şizofreni spektrumu öyküsü
• Erken dönem gelişimsel etkenler
• Çocuklukta yaşanan stresli ya da olumsuz deneyimler

Tanı süreci

Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı görüşmesiyle konulur. Uzman; örüntünün süregelen, yaygın ve kişinin işlevselliğini etkileyen nitelikte olup olmadığını değerlendirir. Değerlendirmede güncel tanı kriterleri (ICD-11) esas alınır ve benzer görünen başka durumlar dışlanır.

Tedavi yaklaşımları

Tedavi kişinin ihtiyaçlarına göre planlanır ve genellikle psikoterapi ile gerektiğinde ilaç desteğini içerir.

Psikoterapi

Psikoterapi, sosyal kaygıyı azaltmaya, kişilerarası becerileri geliştirmeye ve gerçekçi düşünme becerilerini güçlendirmeye yardımcı olabilir. Terapide güven ilişkisi kurmak, tedavinin başarısı için özellikle önemlidir.

İlaç

Bazı durumlarda hekim değerlendirmesiyle düşük dozda ilaç desteği ya da eşlik eden kaygı ve depresyona yönelik tedavi gündeme gelebilir. İlaç kullanımı yalnızca hekim önerisiyle olmalıdır.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Güven duyulan az sayıda kişiyle bağı korumaya çalışmak
• Sosyal kaygıyı artıran durumlarda kademeli, zorlamayan adımlar atmak
• Eşlik eden kaygı ya da keyifsizlik belirtilerini görmezden gelmemek

Ne zaman uzmana başvurmalı

Sıra dışı düşünceler, sosyal kaygı ya da ilişkilerdeki güçlükler kişinin günlük yaşamını, iş ve sosyal işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak yararlı olur. Belirtilerde belirgin bir kötüleşme ya da gerçeklikten kopma fark edilirse en kısa sürede uzmana danışılmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.