Tırnak Yeme Bozukluğu (Onikofaji)

Tırnak yeme bozukluğu (onikofaji), kişinin tırnaklarını ve zaman zaman çevresindeki deriyi tekrar tekrar ısırıp yemesiyle belirgin, beden odaklı yineleyici davranışlar grubunda yer alan bir durumdur. Bu davranış çoğu zaman farkında olunmadan, otomatik biçimde gerçekleşir ve genellikle stres, kaygı, can sıkıntısı ya da yoğun odaklanma anlarında artar. Kişi davranışı azaltmaya ya da durdurmaya çalışsa da bunu başarmakta güçlük yaşar.

Tırnak yeme oldukça yaygındır ve hafif biçimleri çoğu zaman bir bozukluk sayılmaz. Ancak davranış; tırnak ve derinin zarar görmesine, enfeksiyona, ağrıya, sosyal kaçınmaya ya da belirgin sıkıntıya yol açtığında ve kişi tekrar tekrar durmaya çalışıp başaramadığında klinik bir durum olarak değerlendirilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Tırnakları tekrar tekrar ısırma, yeme ya da koparma
• Davranışı azaltma çabalarına rağmen sürdürme
• Stres, kaygı ya da can sıkıntısı anlarında davranışın artması
• Tırnak, tırnak eti ve çevre dokuda hasar, kanama ya da enfeksiyon
• Davranışla ilgili utanç, suçluluk ya da sosyal ortamlardan kaçınma

Nedenler ve risk faktörleri

Kesin bir neden bilinmemekle birlikte birden çok etkenin katkısı olduğu düşünülür:

• Stres, kaygı ve gerginlikle baş etme çabası
• Can sıkıntısı, hareketsizlik ya da yoğun odaklanma anları
• Ailede benzer beden odaklı davranışların bulunması
• Mükemmeliyetçilik ve içsel gerginlik eğilimi
• Eşlik eden kaygı bozuklukları ya da takıntı-zorlantı belirtileri

Tanı süreci

Değerlendirme, bir ruh sağlığı uzmanının davranışın sıklığını, tetikleyicilerini, yol açtığı zararı ve kişideki etkisini görüşme yoluyla incelemesiyle yapılır. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde onikofaji, beden odaklı yineleyici davranışlar arasında ele alınır. Değerlendirmede kaygı, takıntı-zorlantı belirtileri gibi eşlik eden durumlar da gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

En sık başvurulan yöntem, alışkanlığı tersine çevirme eğitimidir (habit reversal training). Bu yaklaşımda kişi davranışın ne zaman ortaya çıktığını fark etmeyi, davranışla bağdaşmayan alternatif bir hareket geliştirmeyi ve tetikleyici durumlarla baş etmeyi öğrenir. Bilişsel davranışçı terapi, altta yatan stres ve kaygıyı ele almada yararlıdır.

İlaç tedavisi

Çoğu durumda ilaç gerekmez. Ancak belirgin kaygı bozukluğu ya da takıntı-zorlantı belirtileri eşlik ediyorsa, hekim tarafından ilaç tedavisi değerlendirilebilir. İlaç kararı yalnızca bir hekime aittir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Davranışın hangi durumlarda arttığını fark etmek için kısa notlar tutun.
• Ellerinizi meşgul edecek alternatifler bulun (stres topu, tespih gibi).
• Tırnakları kısa ve bakımlı tutmak, ısırma isteğini azaltabilir.
• Stresle baş etmek için nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerini deneyin.
• Kendinizi suçlamak yerine küçük ve sürdürülebilir adımlara odaklanın.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Tırnak yeme davranışı dokuya zarar veriyor, enfeksiyona yol açıyor, sizi rahatsız ediyor ya da tekrarlayan durma çabalarınıza rağmen sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Beraberinde yoğun kaygı ya da takıntı-zorlantı belirtileri varsa değerlendirme daha da önemlidir.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.