Ağrı Bozukluğu

Ağrı bozukluğu, kişinin yaşadığı ağrının ortaya çıkmasında, yoğunluğunda ya da sürmesinde ruhsal etkenlerin belirgin rol oynadığı; ağrının günlük yaşamı, işlevselliği ve duygu durumunu önemli ölçüde etkilediği bir durumdur. Burada altı çizilmesi gereken en önemli nokta şudur: ağrı gerçektir ve kişinin yaşadığı sıkıntı kasıtlı değildir. Ruhsal etkenlerin rol oynaması, ağrının uydurma ya da hayal olduğu anlamına gelmez.

Ağrı her zaman bedensel ve ruhsal etkenlerin etkileşimiyle yaşanır. Ağrı bozukluğunda kaygı, çökkünlük ve strese ağrının eşlik etmesi, ağrıya aşırı odaklanma ve ağrı nedeniyle kaçınma davranışları ön plana çıkar. Tıbbi sınıflandırma sistemlerinde bu tablo, ağrının baskın olduğu bedensel sıkıntı bozukluğu (ICD-11, kod 6C20) ve kronik birincil ağrı (MG30) kapsamında değerlendirilebilir; bu, ağrının gerçekliğini azaltmaz.

Belirtileri

Belirtiler hem ağrının kendisini hem de ona eşlik eden ruhsal ve davranışsal değişiklikleri içerir. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak bunların varlığı tek başına tanı anlamına gelmez, kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Bir ya da daha fazla bölgede süren, rahatsız edici ağrı
• Ağrıya odaklanan yoğun düşünce, kaygı ve endişe
• Ağrının günlük yaşamı, işi ve ilişkileri kısıtlaması
• Ağrı nedeniyle hareketten ya da etkinliklerden kaçınma
• Uyku sorunları ve sürekli yorgunluk
• Eşlik eden gerginlik, çökkünlük veya umutsuzluk hissi
• Ağrının stresle birlikte artması

Nedenleri ve risk faktörleri

Ağrı bozukluğunun gelişiminde biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenler birlikte rol oynar. Sinir sisteminin ağrıyı işleme biçimindeki değişiklikler (santral duyarlılaşma), kronik stres, eşlik eden kaygı veya depresyon, geçmiş ağrı ve travma deneyimleri ile ağrıyla ilgili kaygılı, felaketleştiren düşünme biçimleri ağrıyı sürdürebilir. Ağrıdan kaçınma kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede hareketsizliğe, kas güçsüzlüğüne ve işlevsellikte daha fazla kısıtlanmaya yol açabilir. Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkili olur.

Tanı süreci

Tanı, yalnızca bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanı tarafından konur. Önce ağrıya yol açabilecek bedensel nedenlerin gerektiği ölçüde değerlendirilmesi, ardından ağrının ruhsal etkenlerle ilişkisi ve işlevsellik üzerindeki etkisi göz önünde bulundurulur. Ağrının ruhsal bileşeninin değerlendirilmesi, bedensel nedenlerin göz ardı edildiği anlamına gelmez; bedeni ve ruhu birlikte ele alan çok yönlü bir bakış esastır. Yeni başlayan ya da şiddetli ağrılarda öncelikle bedensel bir nedeni değerlendirmek için hekime başvurulmalıdır.

Tedavi yaklaşımları

Ağrı bozukluğu ele alınabilir bir durumdur ve tedavi planı kişiye özel belirlenir.

Terapi ve psikolojik yaklaşımlar

Bilişsel davranışçı terapi, ağrıyla ilgili kaygılı ve felaketleştiren düşünceleri ve kaçınma davranışlarını ele almaya yardımcı olur. Ağrıyla baş etme ve etkinlikleri dengeli biçimde planlama (pacing) çalışmaları, aşırı zorlanma ve tükenmeyi önleyerek işlevselliği artırabilir. Gevşeme, nefes ve farkındalık (mindfulness) temelli teknikler gerginliği azaltabilir. Kademeli hareket ve fizyoterapi de sürece katkı sağlar.

Eşlik eden durumların ele alınması ve ilaç

Eşlik eden kaygı veya depresyonun tedavisi ağrı algısını ve işlevselliği olumlu etkileyebilir. Gerekli görülen durumlarda hekim, ağrı ve eşlik eden duygudurum belirtilerine yönelik ilaç tedavisini değerlendirebilir. Hekim ve ruh sağlığı uzmanının birlikte çalıştığı çok yönlü yaklaşım çoğu zaman en etkilidir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

Aşağıdaki adımlar tedavinin yerine geçmez, ancak süreci destekleyebilir: günlük etkinlikleri ağrıya göre değil, dengeli bir plana göre yürütmek; tamamen hareketsiz kalmak yerine düzenli ve ölçülü hareket etmek; uyku düzenine özen göstermek; nefes ve gevşeme egzersizlerini rutin haline getirmek; ağrının artıp azaldığı durumları not alarak tetikleyicileri fark etmek. Kendini yalnızca ağrıyla tanımlamamak ve anlamlı bulduğu etkinliklere küçük adımlarla dönmek de yardımcı olur.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Ağrı uzun süredir devam ediyor; günlük yaşamı, işi, ilişkileri ya da uykuyu etkiliyor ve ağrıya yoğun kaygı, çökkünlük ya da kaçınma eşlik ediyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Yeni başlayan ya da şiddetli ağrılarda öncelikle bedensel bir nedeni değerlendirmek için bir hekime başvurulmalıdır. Ağrıya umutsuzluk ya da yaşamı sürdürme isteğinde azalma eşlik ediyorsa bu acil bir durumdur; vakit kaybetmeden 112 Acil aranmalı ya da bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Sağlıkla ilgili sorularınız için Sağlık Bakanlığı SABİM 182 hattından da bilgi alabilirsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzman listemizi inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.