Atipik Depresyon

Atipik depresyon, depresyonun, ruh halinin olumlu olaylar karşısında geçici olarak düzelebilmesi (ruh hali tepkiselliği) ile birlikte aşırı uyku, iştah artışı, bedensel ağırlık hissi ve reddedilmeye karşı aşırı duyarlılık gibi belirtilerin öne çıktığı bir alt tipidir. Buradaki atipik sözcüğü, depresyonun nadir ya da hafif olduğu anlamına gelmez; yalnızca belirtilerin klasik depresyondan farklı bir biçimde ortaya çıktığını anlatır.

Klasik (melankolik) depresyonda genellikle uykusuzluk ve iştah kaybı görülürken, atipik depresyonda bunun tersi bir tablo, yani aşırı uyku ve iştah artışı dikkat çeker. Atipik özellikler, ICD-11'de bir depresif bozukluğa eklenen bir alt tip belirleyicisi (specifier) olarak tanımlanır ve ICD-11'de depresif bozukluk (6A70 ya da 6A71) çerçevesinde değerlendirilir. Bu durum tedavi edilebilir bir tablodur.

Belirtileri

Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; ancak en ayırt edici özellik, ruh halinin olumlu olaylar karşısında geçici olarak düzelebilmesidir. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Olumlu olaylar karşısında ruh halinin geçici olarak düzelmesi
• Aşırı uyuma veya gündüz süren belirgin uyku ihtiyacı
• İştahın artması ve kilo alımı
• Kollarda ve bacaklarda kurşun gibi ağırlık hissi
• Reddedilmeye ya da eleştirilmeye karşı aşırı duyarlılık
• Bu duyarlılık nedeniyle ilişkilerde ve iş yaşamında zorlanma
• Yorgunluk, enerji düşüklüğü ve isteksizlik
• Üzüntü ve eskiden keyif veren etkinliklere ilginin azalması

Nedenleri

Atipik depresyonun tek bir nedeni yoktur; biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Genetik yatkınlık, beyindeki ruh haliyle ilişkili süreçlerdeki değişiklikler, kişilik özellikleri, kronik stres ve zorlayıcı yaşam olayları riskle ilişkilendirilir. Reddedilmeye karşı duyarlılık ve kişilerarası ilişkilerdeki örüntüler de tabloyu sürdürebilir. Bu etkenlerin kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkili olduğu kabul edilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı, yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı veya hekim tarafından, kişinin öyküsü ve belirtilerinin değerlendirilmesiyle konur. Belirtilerin süresi, yoğunluğu, işlevsellik üzerindeki etkisi ve atipik özelliklerin (ruh hali tepkiselliği, aşırı uyku, iştah artışı, bedensel ağırlık, reddedilme duyarlılığı) varlığı göz önünde bulundurulur. Belirtilere yol açabilecek bedensel durumların ve diğer ruhsal tabloların dışlanması da değerlendirmenin bir parçasıdır. İnternetteki testler farkındalık için yol gösterici olabilir, ancak tanı yerine geçmez.

Tedavi yaklaşımları

Atipik depresyon tedavi edilebilir bir durumdur. Psikoterapiler, özellikle bilişsel davranışçı terapi, olumsuz düşünce kalıplarını ve reddedilme duyarlılığını ele almaya yardımcı olur. Kişilerarası ilişkilere odaklanan yaklaşımlar da yarar sağlayabilir. Gerektiğinde hekim ilaç tedavisini değerlendirebilir. Uyku düzeni, düzenli fiziksel aktivite ve günlük rutinlerin desteklenmesi tedaviye katkıda bulunur. Tedavi planı danışana özel olarak belirlenir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Üzüntü, isteksizlik, aşırı uyku ve enerji düşüklüğü gibi belirtiler iki haftadan uzun süredir devam ediyor ve günlük yaşamı, işi ya da ilişkileri etkiliyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Belirtilere umutsuzluk, yaşamdan kopma ya da yaşamı sürdürme isteğinde azalma eşlik ediyorsa bu acil bir durumdur; vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna veya acil yardım hattına başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Atipik depresyon klasik depresyondan daha mı hafiftir?
Hayır. Atipik sözcüğü yalnızca belirtilerin farklı bir biçimde ortaya çıktığını anlatır; durumun hafif olduğu anlamına gelmez. Yoğunluğu kişiden kişiye değişir ve değerlendirmeyi bir uzman yapar.

Ruh halimin bazen düzelmesi depresyon olmadığım anlamına mı gelir?
Hayır. Olumlu olaylar karşısında ruh halinin geçici olarak düzelmesi, atipik depresyonun ayırt edici özelliklerinden biridir. Bu nedenle tablonun bir uzman tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Atipik depresyon geçer mi?
Birçok danışan uygun tedaviyle belirtilerinde belirgin azalma yaşar. Tedavinin türü ve süresi kişiye göre değişir; bu kararları bir uzman verir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.