Doğum Sonrası Psikoz

Doğum sonrası psikoz, doğumu izleyen ilk günler ya da haftalar içinde aniden ortaya çıkabilen; sanrılar, varsanılar (gerçekte olmayan sesler ya da görüntüler), ağır duygudurum dalgalanmaları ve gerçeklikten kopmayla belirgin, nadir ama acil bir ruhsal durumdur. İlk cümlede önemle belirtmek gerekirse bu, tıbbi bir acildir; belirtiler görüldüğünde gecikmeden yardım aranmalıdır.

Doğum sonrası psikoz, doğum sonrası depresyon ya da obsesif belirtilerden çok daha nadir ve çok daha ağırdır. Erken tanı ve tedaviyle iyileşme mümkündür. Bu belirtiler görüldüğünde derhal acil sağlık hizmetine başvurmak gerekir.

Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler acil bir durumun işareti olabilir; kesin değerlendirme için derhal bir uzmana başvurmak gerekir:

• Gerçekle bağdaşmayan güçlü inançlar (sanrılar)
• Gerçekte olmayan sesler duyma ya da şeyler görme (varsanılar)
• Aşırı huzursuzluk, taşkınlık ya da hızlı duygudurum değişiklikleri
• Şiddetli uykusuzluk ve karışık düşünce
• Aşırı şüphecilik ve gerçeklikten kopma
• Kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri

Bu belirtiler hızla değişebilir. Herhangi biri görüldüğünde vakit kaybetmeden acil yardım aranmalıdır.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Bipolar bozukluk ya da önceki psikotik atak öyküsü
• Ailede bipolar bozukluk ya da doğum sonrası psikoz öyküsü
• Önceki gebelikte doğum sonrası psikoz yaşamış olma
• Doğum sonrası ani hormonal değişiklikler
• Şiddetli uyku yoksunluğu

Bu etkenler riski artırabilir; ancak risk faktörü olmayan kişilerde de görülebilir.

Tanı süreci

Bu durum acil bir psikiyatrik değerlendirme gerektirir. Tanı ve tedavi, çoğunlukla hastane ortamında bir psikiyatrist tarafından yürütülür. İnternette yapılan öz-değerlendirmeler bir uzman görüşünün yerini tutmaz ve bu durumda vakit kaybına yol açmamalıdır.

Tedavi yaklaşımları

Doğum sonrası psikoz acil ve genellikle hastanede başlayan bir tedavi gerektirir; ancak uygun tedaviyle iyileşme mümkündür. Tedavi planı hekim tarafından belirlenir.

Acil ve ilaç tedavisi

Annenin ve bebeğin güvenliğini sağlamak önceliklidir. Hekim gözetiminde ilaç tedavisi (duygudurum düzenleyiciler, antipsikotikler gibi) uygulanır. İlaç kullanımı yalnızca bir hekimin önerisi ve takibiyle yürütülür.

Destekleyici bakım ve takip

Akut dönem geçtikten sonra psikoterapi, aile desteği ve düzenli takip iyileşmeyi güçlendirir. Bebeğin bakımı için de destek planlanır.

Yakınlar için ne yapılmalı?

• Belirtileri ciddiye almak ve gecikmeden acil yardım aramak
• Anneyi ve bebeği yalnız bırakmamak, güvenli bir ortam sağlamak
• Kendine ya da bebeğe zarar riskini asla küçümsememek
• Tedavi ve takip sürecinde annenin yanında olmak

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Sanrı, varsanı, gerçeklikten kopma, aşırı huzursuzluk, şiddetli uykusuzluk ya da kendine veya bebeğe zarar düşünceleri gibi belirtiler görülürse bu bir acil durumdur ve gecikmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Neden acil bir durumdur?

Doğum sonrası psikoz, hem annenin hem bebeğin güvenliği açısından acil müdahale gerektiren bir durumdur. Belirtiler hızla değişebilir ve gerçeklikten kopma nedeniyle kişi kendi durumunun farkında olmayabilir. Bu nedenle sorumluluk çoğunlukla yakınlara düşer: belirtiler görüldüğünde beklemeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Zamanında müdahale iyileşme şansını belirgin biçimde artırır.

İyileşme süreci

Akut dönem hastanede güvenli biçimde yönetildikten sonra, düzenli takip, psikoterapi ve aile desteğiyle iyileşme süreci sürdürülür. Bu dönemde annenin bebeğiyle ilişkisini yeniden kurması için de destek planlanır. Uygun tedaviyle birçok kişi tümüyle iyileşir.

Yakınlar ne yapabilir?

Yakınların hızlı ve kararlı tutumu yaşamsal olabilir:

• Belirtileri asla küçümsememek ve gecikmeden 112 aramak
• Anneyi ve bebeği yalnız bırakmamak, güvenli bir ortam sağlamak
• Kendine ya da bebeğe zarar riskini ciddiye almak
• Tedavi ve takip sürecinde annenin yanında olmak

Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, güvenlik endişesi ya da yaşamı tehdit eden bir durum söz konusuysa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlıkla ilgili bilgi ve yönlendirme için 182 SABİM hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak isterseniz, alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Uzmanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.