Dudak ve Yanak Isırma (Dermatofaji)

Dudak ve yanak ısırma, dudak içinin ya da yanak iç yüzeyinin tekrar tekrar ısırılmasıyla belirgin, bazen doku hasarına yol açabilen bedene odaklı tekrarlayıcı bir davranıştır. İlk cümlede belirtmek gerekirse arada bir dudağını ısırmak olağandır; ancak bu davranış sık tekrarlanıyor, doku hasarına yol açıyor ve kişi durdurmakta zorlanıyorsa ele alınması gereken bir durumdan söz edilebilir.

Bedene odaklı tekrarlayıcı davranışlar (saç yolma, deri yolma gibi) grubunda değerlendirilir. Çoğunlukla stres, kaygı ya da can sıkıntısı gibi durumlarda artabilir. Bu belirtiler görüldüğünde bir uzmana başvurmak önemlidir.

Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Dudak ya da yanak iç yüzeyini tekrar tekrar ısırma
• Ağız içinde yara, tahriş ya da doku hasarı
• Davranışı durdurmaya çalışıp başaramama
• Davranışın çoğunlukla farkında olmadan (otomatik) yapılması
• Stres, kaygı ya da can sıkıntısıyla davranışın artması
• Davranış nedeniyle sıkıntı ya da utanç hissi

Nedenleri ve risk faktörleri

• Stres, kaygı ve gerginlik
• Can sıkıntısı ya da yoğun odaklanma anları
• Var olan kaygı ya da obsesif belirtiler
• Diş dizilimi ya da ağız yapısıyla ilgili tetikleyiciler
• Alışkanlık hâline gelmiş, otomatikleşmiş davranış örüntüsü

Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkilidir.

Tanı süreci

Değerlendirme bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılır; ağız içi doku hasarı için bir diş hekimi değerlendirmesi de yararlı olabilir. Davranışın sıklığı, tetikleyicileri ve yol açtığı hasar ele alınır. İnternette yapılan öz-değerlendirmeler bir uzman görüşünün yerini tutmaz.

Tedavi yaklaşımları

Bu davranış ele alınabilir; tedavi planı danışana özel belirlenir.

Psikoterapi

Alışkanlık tersine çevirme eğitimi (habit reversal) ve bilişsel davranışçı terapi etkili olabilir. Davranışın tetikleyicilerinin fark edilmesi, farkındalığın artırılması ve davranış yerine alternatif tepkilerin geliştirilmesi hedeflenir.

Destekleyici yaklaşımlar

Stres ve kaygının yönetilmesi, gevşeme teknikleri ve gerektiğinde eşlik eden kaygı belirtilerinin ele alınması yardımcı olabilir. İlaç gerekliyse bu yalnızca bir hekimin önerisi ve takibiyle yürütülür.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Davranışın hangi anlarda arttığını fark etmeye çalışmak
• Ellerinizi ya da ağzınızı meşgul edecek alternatifler bulmak (sakız gibi)
• Stres ve kaygıyı azaltacak nefes ve gevşeme egzersizleri
• Ağız içindeki tahriş için diş hekimi desteği almak
• Kendinize karşı yargısız olmak; bu bir 'irade eksikliği' değildir

Bu adımlar destekleyicidir; profesyonel tedavinin yerini tutmaz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Isırma davranışı sık tekrarlanıyor, ağız içinde belirgin doku hasarına yol açıyor, durdurulmakta zorlanılıyor ya da sıkıntı yaratıyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Eşlik eden yoğun kaygı ya da başka tekrarlayıcı davranışlar varsa destek almak yararlıdır.

Bedene odaklı tekrarlayıcı davranışlar

Dudak ve yanak ısırma, saç yolma (trikotillomani) ve deri yolma gibi bedene odaklı tekrarlayıcı davranışlar grubunda yer alır. Bu davranışların ortak yanı, çoğunlukla otomatik ya da yarı bilinçli biçimde yapılmaları ve iradeyle kolayca durdurulamamalarıdır. Bu nedenle 'sadece bırak' yaklaşımı işe yaramaz; uygun teknikler ve farkındalık çalışmaları gerekir.

Eşlik edebilen durumlar

Bu davranışa sıklıkla kaygı, obsesif belirtiler ve stresle ilişkili gerginlik eşlik edebilir. Bazı kişilerde birden fazla tekrarlayıcı davranış (örneğin hem tırnak yeme hem yanak ısırma) bir arada görülebilir.

Yakınlar ne yapabilir?

Yakınların yargısız ve sabırlı tutumu yardımcı olur:

• Davranışı 'kötü alışkanlık' diye sürekli eleştirmemek
• Stresli anlarda destekleyici olmak
• Alternatif meşguliyetler (sakız gibi) bulmasına yardımcı olmak
• Doku hasarı ya da sıkıntı varsa uzman ve diş hekimi desteğini teşvik etmek

Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, güvenlik endişesi ya da yaşamı tehdit eden bir durum söz konusuysa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlıkla ilgili bilgi ve yönlendirme için 182 SABİM hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak isterseniz, alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Uzmanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.