Uçucu Madde (İnhalan) Kullanım Bozukluğu

Uçucu madde (inhalan) kullanım bozukluğu, tiner, yapıştırıcı, boya incelticisi, çakmak gazı, sprey boya ve benzeri uçucu kimyasalların soluyarak kullanımı üzerinde kontrol kaybıyla belirgin, madde kullanım bozuklukları grubunda yer alan bir hastalıktır. Bu maddeler kolay bulunabildikleri için özellikle ergenler ve gençler arasında görülebilir. Ancak son derece tehlikelidirler ve beyin, kalp, karaciğer, böbrek ve akciğerlerde ciddi, kimi zaman geri dönüşsüz ve ani ölümcül zararlara yol açabilirler.

Uçucu madde kullanımı bir ahlaki zayıflık ya da suç değil, ele alınması gereken bir sağlık sorunudur. Erken fark edilmesi ve destek alınması hayati önem taşır. Bu durum tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin değerlendirme için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Uçucu maddeleri tekrar tekrar soluyarak kullanma ve bunu bırakamama
• Nefeste, giysilerde ya da ağızda kimyasal koku
• Sarhoşluğa benzer bulanıklık, dengesizlik, konuşma bozukluğu
• Baş dönmesi, bulantı, halsizlik, iştahsızlık
• Ağız ve burun çevresinde tahriş, kızarıklık ya da yaralar
• Okul ya da iş başarısında düşüş, sosyal geri çekilme
• Boş kutu, tüp ya da bez parçalarının bulunması

Riskler ve neden tehlikelidir

Uçucu maddeler tek bir kullanımda bile "ani solunum ölümü" denen ölümcül kalp ritmi bozukluklarına yol açabilir. Uzun süreli kullanım kalıcı beyin hasarı, bellek ve dikkat sorunları, karaciğer ve böbrek hasarı ile solunum sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle bu bozuklukta gecikmeden destek almak yaşamsaldır.

Nedenler ve risk faktörleri

• Maddelerin kolay bulunabilir ve ucuz olması
• Ergenlik dönemi ve akran etkisi
• Ailede madde kullanımı öyküsü
• Eşlik eden depresyon, kaygı ya da davranış sorunları
• Olumsuz yaşam koşulları ve destek eksikliği

Tanı süreci

Değerlendirme, bir ruh sağlığı ya da bağımlılık uzmanının görüşme yoluyla kullanım örüntüsünü, kontrol kaybını, bedensel ve ruhsal etkileri ele almasıyla yapılır. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde madde kullanım bozukluğu değerlendirilir. Bedensel sağlık ve eşlik eden ruhsal durumlar da gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Tıbbi değerlendirme ve destek

Öncelikle bedensel sağlığın değerlendirilmesi ve gerekli tedavilerin planlanması önemlidir. Bu süreç hekimler tarafından yürütülür. Türkiye'de bağımlılıkla mücadelede AMATEM ve ÇEMATEM gibi merkezler destek sunar.

Psikoterapi ve psikososyal destek

Bilişsel davranışçı terapi, motivasyonel görüşme ve aile katılımlı yaklaşımlar tedavinin temelini oluşturur. Amaç, kullanımı sürdüren etkenleri anlamak, baş etme becerileri geliştirmek ve nüksü önlemektir. Ergenlerde aile desteği özellikle önemlidir.

Yakınlar için öneriler

• Suçlayıcı ve yargılayıcı bir tutumdan kaçının; bu, gizlenmeyi artırır.
• Endişenizi açık ve destekleyici bir dille paylaşın.
• Gecikmeden bir bağımlılık merkezinden ya da uzmandan yardım isteyin.
• Acil ve ağır belirtilerde vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Uçucu madde kullanımından şüpheleniyorsanız ya da bu durumu yaşıyorsanız gecikmeden bir bağımlılık uzmanına ya da ruh sağlığı uzmanına başvurun. Nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, çarpıntı, bayılma gibi ağır belirtilerde ise vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.