ARFID (Kaçıngan Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu)

ARFID (kaçıngan kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu), kişinin yemekten kaçınması ya da yemeyi belirgin biçimde kısıtlaması sonucu yeterli besin veya çeşitliliğe ulaşamadığı bir beslenme bozukluğudur. Anoreksiya ve bulimiyadan farklı olarak bu durumda kısıtlama kilo alma korkusuyla veya beden algısındaki bozulmayla ilişkili değildir; daha çok yiyeceklerin duyusal özelliklerine karşı duyarlılık, yemeye ilgisizlik ya da yemeyle bağlantılı olumsuz bir deneyim korkusu rol oynar.

ARFID tıbbi sınıflandırma sistemlerinde tanımlı bir bozukluktur (ICD-11, kod 6B83). Hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülebilir ve beslenme yetersizliği, kilo kaybı, çocuklarda büyüme geriliği ya da sosyal yaşamda zorluk gibi sonuçlara yol açabilir. Basit bir seçicilik ya da inatçılık değil, uygun destekle tedavi edilebilen bir durumdur.

Belirtileri

Belirtiler beslenme davranışında ve günlük yaşamda kendini gösterir. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Belirli besinlerden veya besin gruplarından sürekli kaçınma
• Çok sınırlı sayıda yiyeceği kabul etme ve yeni besinleri reddetme
• Yiyeceklerin tadı, kokusu, dokusu veya görünümüne karşı aşırı duyarlılık
• Boğulma, kusma ya da bulantı korkusu nedeniyle yemekten kaçınma
• İştahta belirgin azalma ve yemeye karşı ilgisizlik
• Beslenme yetersizliği, kilo kaybı veya çocuklarda büyüme geriliği
• Beden algısı ya da kilo alma korkusuyla ilişkili olmayan kısıtlama
• Öğünlerin aileyle birlikte yenmesinde ve sosyal ortamlarda zorluk

Nedenleri

ARFID'in tek bir nedeni yoktur; biyolojik, psikolojik ve gelişimsel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Yiyeceklerin tadı, kokusu ve dokusuna karşı yüksek duyusal duyarlılık, kaygıya yatkınlık, geçmişte yaşanan boğulma ya da kusma gibi olumsuz bir deneyim ve yemeye karşı doğal ilginin azlığı ilişkili olabilir. Otizm spektrum durumu, dikkat eksikliği gibi nörogelişimsel durumlar ve kaygı bozukluklarıyla birlikte görülme olasılığı daha yüksektir. Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkili olur.

Tanı nasıl konur?

Tanı, yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı veya hekim tarafından, kişinin beslenme öyküsü, kaçınma örüntüsü, büyüme ve bedensel sağlık göstergeleri değerlendirilerek konur. Uzman, kısıtlamanın kilo veya beden algısı kaygısıyla ilişkili olup olmadığını, başka bir bedensel hastalık ya da besin yetersizliğinin bulunup bulunmadığını ele alır; başka yeme veya ruhsal bozukluklar dışlanır. İnternetteki testler yalnızca farkındalık için yol gösterici olabilir, tanı yerine geçmez.

Tedavi yaklaşımları

ARFID tedavi edilebilir bir durumdur ve genellikle birden çok uzmanın birlikte çalışmasını gerektirir. Beslenme rehabilitasyonu ve diyetisyen desteğiyle yeterli ve dengeli besin alımı hedeflenir. Bilişsel davranışçı terapi ve kademeli besin alıştırma çalışmalarıyla yeni yiyecekler küçük adımlarla ve kaygı yönetilerek tabağa dahil edilir. Duyusal duyarlılık ve yemeyle bağlantılı korkularla baş etme yöntemleri kullanılır. Eşlik eden kaygı ya da nörogelişimsel durumlar için gerektiğinde tedavi planlanır; bedensel sağlık ve çocuklarda büyüme hekim tarafından izlenir. Tedavi planı danışana özel olarak belirlenir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Yemek çeşitliliğinin giderek daralması, belirgin kilo kaybı, çocuklarda büyüme ve kilo alımında duraklama, beslenme yetersizliği belirtileri ya da beslenmenin sosyal yaşamı belirgin biçimde zorlaması durumunda bir uzmana başvurmak önemlidir. Erken destek hem beslenmeyi hem gelişimi korur. İleri halsizlik, bayılma, ciddi su veya besin kaybı gibi bedensel belirtiler söz konusuysa bu acil bir durumdur; vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

ARFID ile çocuklardaki seçici yeme arasındaki fark nedir?
Birçok çocuk belirli dönemlerde seçici yiyebilir ve bu çoğunlukla geçicidir. ARFID'de ise kaçınma kalıcıdır, beslenmeyi, kiloyu, büyümeyi ya da sosyal yaşamı belirgin biçimde etkiler ve günlük yaşamı zorlar.

ARFID bir yeme bozukluğu mudur?
Evet. ARFID, ICD-11'de tanımlı bir beslenme ve yeme bozukluğudur. Ancak anoreksiyadan farklı olarak kilo alma korkusu veya beden algısı bozukluğu içermez.

ARFID yalnızca çocuklarda mı görülür?
Hayır. En sık çocuklarda fark edilse de ergenlerde ve yetişkinlerde de görülebilir. Her yaşta uygun destekle iyileşme mümkündür.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez.