Doğum Sonrası Obsesif Kompulsif Belirtiler

Doğum sonrası obsesif kompulsif belirtiler, doğumu izleyen dönemde ortaya çıkan; istem dışı, rahatsız edici takıntılı düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmaya yönelik tekrarlayıcı davranışlarla (kompulsiyonlar) seyreden, destek gerektiren bir durumdur. İlk cümlede belirtmek gerekirse bu düşünceler anneyi rahatsız eder ve genellikle bebeğe zarar gelmesi korkusu etrafında döner; ancak bunlar birer istek değil, kaygı belirtisidir ve eyleme dönüşmez.

Bu belirtiler annenin bebeğini sevmediği ya da tehlikeli olduğu anlamına gelmez; tam tersine, anne bu düşüncelerden yoğun rahatsızlık duyar. Bu belirtiler görüldüğünde bir uzmana başvurmak önemlidir.

Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Bebeğe zarar gelmesiyle ilgili istem dışı, ürkütücü düşünceler
• Bu düşüncelerden dolayı yoğun kaygı, dehşet ve suçluluk
• Bebeği sürekli kontrol etme (nefesini, güvenliğini denetleme)
• Aşırı temizlik, sterilizasyon ya da düzen davranışları
• Belirli düşünceleri ya da durumları zihinden kovmaya çalışma
• Bebeği yalnız bırakmaktan ya da belirli nesnelerden kaçınma

Önemli bir ayrım: Bu takıntılı düşünceler anneyi korkutur ve o bunları asla istemez. Doğum sonrası psikozdaki gerçeklikten kopukluktan farklıdır; yine de her iki durum da uzman değerlendirmesi gerektirir.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Doğum sonrası hormonal değişiklikler
• Uyku yoksunluğu ve yorgunluk
• Önceki obsesif kompulsif belirti ya da kaygı öyküsü
• Yeni sorumlulukla gelen yüksek beklentiler
• Mükemmeliyetçilik eğilimi

Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkilidir.

Tanı süreci

Değerlendirme bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılır. Takıntılı düşüncelerin niteliği, kompulsiyonlar ve belirtilerin günlük yaşama etkisi ele alınır; doğum sonrası psikozdan ayırt edilmesi önemlidir. İnternette yapılan öz-değerlendirmeler bir uzman görüşünün yerini tutmaz.

Tedavi yaklaşımları

Bu durum ele alınabilir ve tedaviye iyi yanıt verebilir; tedavi planı danışana özel belirlenir.

Psikoterapi

Bilişsel davranışçı terapi, özellikle maruz bırakma ve yanıt önleme yaklaşımı etkili olabilir. Takıntılı düşüncelerin birer 'gerçek' değil, kaygı belirtisi olduğunun anlaşılması ve kontrol davranışlarının azaltılması hedeflenir.

İlaç tedavisi

Belirtiler yoğunsa hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi gündeme gelebilir. Emzirme dönemine uygun seçenekler hekimle değerlendirilir; ilaç kullanımı yalnızca bir hekimin önerisi ve takibiyle yürütülür.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Bu düşüncelerin bir istek değil, kaygı belirtisi olduğunu hatırlamak
• Düşünceleri güvendiğiniz biriyle ya da sağlık ekibiyle paylaşmak
• Dinlenme ve uyku fırsatlarını değerlendirmek
• Kontrol davranışlarını yavaşça azaltmayı denemek
• Kendinize karşı yargısız ve şefkatli olmak

Bu adımlar destekleyicidir; profesyonel tedavinin yerini tutmaz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Takıntılı düşünceler yoğun kaygıya yol açıyor, günlük yaşamı ya da bebek bakımını zorlaştırıyor ya da tekrarlayan kontrol davranışlarına dönüşüyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Gerçeklikten kopma, sanrılar ya da kendine veya bebeğe zarar düşünceleri varsa gecikmeden destek alınmalıdır.

Doğum sonrası psikozdan ayrımı

Bu ayrım hem tanı hem güvenlik açısından önemlidir. Obsesif belirtilerde anne rahatsız edici düşüncelerden dehşete kapılır, bunları asla istemez ve gerçeklikle bağı korunur. Doğum sonrası psikozda ise gerçeklikten kopma, sanrı ve varsanılar vardır ve durum acil müdahale gerektirir. İki tablo çok farklı olsa da her ikisi de mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Eşlik edebilen durumlar

Doğum sonrası obsesif belirtilere sıklıkla doğum sonrası depresyon ve anksiyete eşlik edebilir. Bu durumların birlikte ele alınması tedavinin etkinliğini artırır.

Partner ve yakınlar ne yapabilir?

Yakınların yargısız ve destekleyici tutumu önemlidir:

• Anneyi 'nasıl böyle düşünürsün' gibi ifadelerle suçlamamak
• Bu düşüncelerin bir istek değil, kaygı belirtisi olduğunu anlamak
• Anneyi profesyonel destek almaya teşvik etmek
• Gerçeklikten kopma ya da zarar düşünceleri varsa gecikmeden acil destek aramak

Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, güvenlik endişesi ya da yaşamı tehdit eden bir durum söz konusuysa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlıkla ilgili bilgi ve yönlendirme için 182 SABİM hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak isterseniz, alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Uzmanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.