Şizoaffektif Bozukluk

Şizoaffektif bozukluk; şizofreniye özgü psikotik belirtilerle (sanrı, varsanı, dağınık düşünce) birlikte belirgin duygudurum dönemlerinin (mani ya da depresyon) aynı hastalık sürecinde görüldüğü ciddi bir ruhsal bozukluktur. Bu bozukluk, şizofreni ile duygudurum bozuklukları arasında bir yerde konumlanır. Ayırt edici özelliği, hastalık sürecinde belirgin bir duygudurum dönemi olmadan da (yani mani ya da depresyon geçmeksizin) bir süre psikotik belirtilerin bulunmasıdır. Bu özellik, onu tek başına bir duygudurum bozukluğundan ayırır.

Belirtiler

Belirtiler, psikotik belirtiler ile duygudurum belirtilerinin bir arada bulunmasıyla ortaya çıkar.

Psikotik belirtiler

• Sanrılar (gerçek olmayan, sarsılmaz inançlar)
• Varsanılar (olmayan sesleri duyma ya da başka algı yanılsamaları)
• Dağınık, kopuk düşünce ve konuşma
• Tuhaf ya da düzensiz davranışlar

Duygudurum belirtileri

• Mani dönemi: aşırı enerji, azalmış uyku ihtiyacı, hızlı konuşma, riskli davranışlar
• Depresyon dönemi: derin üzüntü, ilgi kaybı, enerji düşüklüğü, umutsuzluk

Bu belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Nedenler ve risk faktörleri

• Genetik yatkınlık ve ailede benzer ruhsal bozukluk öyküsü
• Beyindeki bazı biyokimyasal ve yapısal farklılıklar
• Erken dönem stresli yaşam olayları
• Madde kullanımı gibi tetikleyici etkenler

Türleri

Baskın olan duygudurum dönemine göre iki ana biçimden söz edilir:

• Bipolar tip: Mani dönemlerinin (bazen depresyonun da) eşlik ettiği biçim.
• Depresif tip: Yalnızca belirgin depresyon dönemlerinin eşlik ettiği biçim.

Tanı süreci

Tanı, ancak deneyimli bir ruh sağlığı hekimi tarafından, ayrıntılı görüşme ve belirtilerin zaman içindeki seyrinin değerlendirilmesiyle konulur. Değerlendirmede güncel tanı kriterleri (ICD-11) esas alınır; psikotik belirtilerin duygudurum dönemi olmaksızın da bulunup bulunmadığı özellikle incelenir. Belirtilere yol açabilecek bedensel hastalıklar ve madde etkileri de dışlanır.

Tedavi yaklaşımları

Şizoaffektif bozukluk süreğen bir durum olsa da uygun tedaviyle belirtiler önemli ölçüde denetim altına alınabilir. Tedavi genellikle çok yönlüdür.

İlaç tedavisi

Tedavide genellikle antipsikotik ilaçlar temel alınır; ayrıca duygudurum düzenleyiciler ve gerektiğinde antidepresanlar eklenebilir. İlaç seçimi ve düzenlenmesi yalnızca hekim tarafından yapılır; ilaçların düzenli kullanımı yineleme riskini azaltır.

Psikoterapi ve psikososyal destek

• Bireysel psikoterapi ve psikoeğitim
• Aile eğitimi ve desteği
• Sosyal ve mesleki beceri geliştirme, rehabilitasyon

Kendi kendine yardım ve baş etme

• İlaçları hekimin önerdiği şekilde düzenli kullanmak
• Düzenli uyku ve yaşam düzeni oluşturmak
• Alkol ve maddeden uzak durmak
• Erken uyarı belirtilerini tanımak ve destek ağını hazır tutmak

Ne zaman uzmana başvurmalı ve acil durumlar

Psikotik belirtiler, kontrolden çıkan mani ya da derin depresyon fark edildiğinde bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir. Kişide kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, intihar riski ya da ciddi bir davranış bozukluğu varsa bu bir acil durumdur. Böyle durumlarda vakit kaybetmeden 112 Acil aranmalıdır. Ruhsal destek ve yönlendirme için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) aranabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.