Trikotillomani (Saç Yolma Bozukluğu)

Trikotillomani (saç yolma bozukluğu), kişinin kendi saçlarını, kaşlarını, kirpiklerini ya da vücudundaki diğer kılları tekrar tekrar yolmasıyla ve bu davranışı azaltmaya veya durdurmaya çalışmasına rağmen başaramamasıyla belirgin, beden odaklı yineleyici davranışlar grubunda yer alan bir ruhsal bozukluktur. Yolma davranışı zaman içinde belirgin saç kaybına yol açabilir.

Yolma bazen bir gerginlik anının ardından rahatlama hissiyle ilişkili olarak, bazen de kişi farkında olmadan, örneğin okurken ya da televizyon izlerken otomatik biçimde gerçekleşir. Kişi davranıştan dolayı utanç yaşayabilir ve saç kaybını gizlemeye çalışabilir. Bu durum bir irade zayıflığı değildir; tanınabilen ve tedavi edilebilen bir bozukluktur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Saç, kaş, kirpik ya da diğer kılları tekrar tekrar yolma
• Yolmayı azaltma ya da durdurma çabalarına rağmen sürdürme
• Görünür saç kaybı ve kel bölgeler
• Yolma öncesi artan gerginlik, sonrasında rahatlama ya da haz
• Davranışla ilgili belirgin sıkıntı, utanç ve gizleme çabaları

Nedenler ve risk faktörleri

• Stres, kaygı ve gerginlikle baş etme çabası
• Can sıkıntısı ve otomatik davranış eğilimi
• Ailede beden odaklı yineleyici davranış öyküsü
• Eşlik eden kaygı bozuklukları, depresyon ya da takıntı-zorlantı belirtileri
• Ergenlik döneminde başlama eğilimi

Tanı süreci

Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının görüşme yoluyla yolma davranışının sıklığını, tetikleyicilerini, saç kaybını ve kişideki etkisini değerlendirmesiyle konur. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde trikotillomani, beden odaklı yineleyici davranışlar arasında ele alınır. Değerlendirmede saç kaybının başka bedensel nedenleri ve eşlik eden ruhsal durumlar da gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

En etkili yöntem alışkanlığı tersine çevirme eğitimidir (habit reversal training). Bu yaklaşımda kişi yolma davranışının hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmeyi, davranışla bağdaşmayan alternatif bir hareket geliştirmeyi ve tetikleyici duygularla baş etmeyi öğrenir. Bilişsel davranışçı terapi, altta yatan stres ve kaygıyı ele almada yararlıdır.

İlaç tedavisi

Belirgin kaygı, depresyon ya da takıntı-zorlantı belirtileri eşlik ediyorsa hekim tarafından ilaç tedavisi değerlendirilebilir. İlaç kararı yalnızca bir hekime aittir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Yolmanın hangi durum ve duygularda arttığını not alın.
• Ellerinizi meşgul edecek alternatifler bulun (stres topu, çizim gibi).
• Yolmaya yatkın olduğunuz anlarda ellerinize engel oluşturun.
• Stresle baş etmek için nefes ve gevşeme egzersizlerini deneyin.
• Kendinizi suçlamak yerine küçük, sürdürülebilir hedeflere odaklanın.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Saç yolma davranışı görünür saç kaybına, belirgin sıkıntıya ya da sosyal kaçınmaya yol açıyorsa ve durma çabalarınıza rağmen sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Beraberinde yoğun kaygı ya da çökkünlük varsa değerlendirme daha da önemlidir.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.