Sağlık Anksiyetesi

Sağlık anksiyetesi, ciddi bir hastalığa yakalanmış olma ya da yakalanacak olma korkusunun sürekli ve yoğun biçimde yaşandığı bir durumdur. Hastalık kaygısı bozukluğu olarak da adlandırılır ve halk arasında hipokondri olarak bilinir. Bu durumda kişi, bedeninde hissettiği olağan belirtileri ciddi bir hastalığın işareti olarak yanlış yorumlar. Tıbbi incelemeler normal çıksa ve hekimler güvence verse bile kaygı kısa sürede geri döner. Bu kaygı, kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini ve iş düzenini olumsuz etkileyebilir. Sağlık anksiyetesi, kişinin gerçekten yaşadığı bir sıkıntıdır ve yakınmaların abartıldığı ya da uydurulduğu anlamına gelmez.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

• Ciddi bir hastalığa yakalanma konusunda sürekli ve yoğun endişe.
• Bedensel duyumları (kalp atışı, baş ağrısı, karın rahatsızlığı gibi) tehlikeli işaretler olarak yorumlama.
• Sürekli güvence arama; yakınlara ya da hekimlere aynı soruları tekrar tekrar sorma.
• Bedeni sık sık kontrol etme, belirti araştırma ve internette hastalık arama.
• Ya sürekli doktor gezme ya da tam tersine korku nedeniyle sağlık kontrollerinden kaçınma.
• Kaygının aylarca sürmesi ve yaşam kalitesini düşürmesi.

Bu belirtiler bir kısır döngü oluşturur: kaygı beden kontrolünü artırır, bu da yeni belirtilerin fark edilmesine ve kaygının daha da büyümesine yol açar.

Nedenler ve risk faktörleri

• Kaygıya yatkın bir mizaç ve genel anksiyete eğilimi.
• Geçmişte yaşanan ciddi bir hastalık ya da yakın çevrede ağır hastalık deneyimi.
• Çocuklukta sağlıkla ilgili aşırı kaygılı bir ortamda büyümek.
• Stresli yaşam olayları ve belirsizlikle baş etme güçlüğü.
• Bedensel belirtileri felaketleştirme eğilimi.

Bu etkenlerin birleşmesi, kişinin bedeninden gelen sinyalleri tehdit olarak algılamasına ve kaygının süreklilik kazanmasına zemin hazırlar. Bu belirtilerin bir bölümünü yaşamak tek başına tanı anlamına gelmez; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Türleri

Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlıkla ilgili kaygıyla nasıl baş ettiğine göre iki uçta kendini gösterebilir.

• Güvence arayan biçim: Kişi sürekli hekim gezer, tetkik ister ve yakınlarından tekrar tekrar güvence bekler. Bu davranış kısa süreli rahatlama sağlasa da kaygıyı besler.
• Kaçınan biçim: Kişi ciddi bir hastalık öğrenmekten korktuğu için doktora gitmekten, tetkiklerden ve sağlıkla ilgili konulardan kaçınır. Bu kaçınma, gerçek sağlık sorunlarının gözden kaçmasına da yol açabilir.

Aynı kişide zaman zaman her iki biçim de görülebilir. Yaklaşımın bu örüntüye göre planlanması önemlidir.

Tanı süreci

Tanı, ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı görüşmesiyle konur. Belirtilerin süresi, şiddeti ve yaşamı ne ölçüde etkilediği değerlendirilir. Öncelikle gerçek bir tıbbi durumun bulunup bulunmadığı gözden geçirilir; ancak sağlık anksiyetesinde asıl sorun, tıbbi bulgularla orantısız ve süregelen kaygının kendisidir. ICD-11 gibi güncel tanı kriterleri, tabloyu tanımlamada yol göstericidir. Gerçek bir hastalıkla sağlık anksiyetesinin bir arada bulunabileceği de göz önünde tutulur.

Tedavi yaklaşımları

Bilişsel davranışçı terapi (BDT)

Sağlık anksiyetesinde en etkili yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir. BDT ile kişi, bedensel belirtileri felaketleştiren düşünce örüntülerini fark etmeyi ve bunları daha gerçekçi biçimde değerlendirmeyi öğrenir. Sürekli güvence arama ve beden kontrolü gibi kaygıyı besleyen davranışların kademeli olarak azaltılması hedeflenir. Belirsizliğe tahammülü artıran çalışmalar da tedavinin bir parçasıdır. Bu süreç, kaygı döngüsünün kırılmasına yardımcı olur.

İlaç tedavisi

Kaygının belirgin olduğu ya da depresyonun eşlik ettiği bazı durumlarda hekim, kişiye özel olarak ilaç tedavisini değerlendirebilir. SSRI grubu ilaçlar bu durumlarda kullanılabilir. İlaç tedavisi mutlaka hekim gözetiminde başlatılır ve izlenir. Terapi ve ilaç tedavisi bazı kişilerde birlikte uygulanabilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Bedeni sürekli kontrol etme ve belirti araştırma alışkanlığını kademeli olarak azaltmak.
• İnternette hastalık aramaktan kaçınmak.
• Güvence arama davranışını sınırlamak.
• Nefes ve gevşeme egzersizleriyle kaygıyı yönetmek.
• Düzenli uyku, hareket ve dengeli bir yaşam ritmi kurmak.

Bu öneriler kaygının yönetilmesine yardımcı olur; ancak belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa profesyonel destek almak en doğrusudur.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Hastalık kapma korkusu günlük yaşamı, ilişkileri ya da iş düzenini belirgin biçimde etkiliyorsa, tıbbi güvenceler rahatlatmıyorsa ve kaygı aylarca sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır. Kaygıya yoğun bir çaresizlik ya da yaşamdan uzaklaşma düşünceleri eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden destek alınmalıdır; acil durumlarda 112 Acil aranmalıdır. Sağlıkla ilgili yönlendirme için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) hattından bilgi alınabilir.

Uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez.