Egzersiz Bağımlılığı

Egzersiz bağımlılığı, düzenli fiziksel etkinliğin sağlık ve iyilik amacını aşarak zorlayıcı, denetlenemeyen ve zarar verici bir davranış örüntüsü haline gelmesidir. Bu durumda egzersiz artık bir seçim değil, kişinin kaçamadığı bir zorunluluk gibi yaşanır. Kişi yorgunluğa, sakatlığa, ilişkilerinin ve işinin zarar görmesine rağmen antrenmanı bırakamaz; egzersiz yapamadığında yoğun huzursuzluk, suçluluk ve kaygı yaşar.

Sağlıklı egzersiz yaşamı zenginleştirir; egzersiz bağımlılığında ise egzersiz yaşamın merkezine yerleşir ve diğer her şeyi geri plana iter. Bu ayrım, davranışın kişiye zarar verip vermediği ve kişinin denetimini kaybedip kaybetmediği üzerinden yapılır.

Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Egzersiz miktarını sürekli artırma ihtiyacı (tolerans)
• Egzersiz yapılamadığında huzursuzluk, sinirlilik, suçluluk ve kaygı (yoksunluk benzeri belirtiler)
• Sakatlık, hastalık ya da aşırı yorgunluğa rağmen antrenmana devam etme
• Egzersiz için işi, sosyal ilişkileri ve dinlenmeyi feda etme
• Egzersiz düşüncesinin zihni sürekli meşgul etmesi
• Bir antrenmanı kaçırmanın yoğun sıkıntı yaratması

Nedenleri ve risk faktörleri

• Beden imajı kaygısı ve kiloya ilişkin yoğun endişe
• Yeme bozukluklarının eşlik etmesi (egzersiz bağımlılığı sıklıkla yeme bozukluklarıyla birlikte görülür)
• Mükemmeliyetçilik ve yüksek başarı beklentisi
• Kaygı ve stresle baş etmek için egzersizi tek yöntem olarak kullanma
• Egzersizin verdiği geçici iyilik hissine (endorfin) yönelik güçlü pekiştirme

Birincil ve ikincil türleri

Egzersiz bağımlılığı iki biçimde ele alınır. Birincil türde egzersiz başlı başına amaçtır. İkincil türde ise egzersiz, kilo denetimi ya da beden biçimlendirme amacıyla yapılır ve genellikle bir yeme bozukluğuna eşlik eder. İkincil tür daha sık görülür ve altta yatan yeme bozukluğunun ele alınmasını gerektirir.

Tanı süreci

Değerlendirmeyi bir ruh sağlığı uzmanı yapar. Egzersizin sıklığı ve yoğunluğu, kişinin bunu durduramaması, yaşamına verdiği zarar ve eşlik eden yeme ya da kaygı bozuklukları incelenir. Amaç, sağlıklı yoğun egzersiz ile zarar verici zorlayıcı egzersizi ayırt etmektir.

Tedavi ve destek yaklaşımları

• Bilişsel davranışçı terapi: Egzersizi zorunlu kılan düşünce örüntülerinin ve beden imajı kaygılarının ele alınmasına yardımcı olur.
• Eşlik eden yeme bozukluğunun tedavisi: İkincil türde altta yatan yeme bozukluğu öncelikli olarak ele alınır.
• Egzersizin yeniden düzenlenmesi: Egzersizi tümüyle bırakmak yerine sağlıklı, dengeli bir düzeye çekmek hedeflenir.
• Alternatif baş etme becerileri: Stres ve kaygıyla baş etmek için egzersiz dışında yöntemler geliştirilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Dinlenme günlerini programınıza bilinçli biçimde ekleyin ve bunlara sadık kalın.
• Egzersizin duygularınızı düzenlemenin tek yolu olmadığını fark edin; başka yöntemler deneyin.
• Sakatlık ya da hastalık durumunda bedeninize dinlenme izni verin.
• Egzersiz yaparken yaşadığınız zorunluluk ve suçluluk duygularını fark edip yazın.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Egzersizi sakatlığa ya da tükenmeye rağmen durduramıyorsanız, egzersiz yapamadığınızda yoğun sıkıntı yaşıyorsanız ya da egzersiz işinizi, ilişkilerinizi ve sağlığınızı bozuyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir.

Yaşadıklarınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa yalnız değilsiniz. Alanında uzman bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek için uzman listemizi inceleyebilir, size uygun bir uzmana ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerinizle ilgili kesin değerlendirme için bir uzmana başvurun.