Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu

Dissosiyatif kimlik bozukluğu, kişide birbirinden belirgin biçimde ayrı iki ya da daha fazla kimlik durumunun bulunması ve günlük olayları, kişisel bilgileri ya da travmatik deneyimleri hatırlamada olağan unutkanlıkla açıklanamayan boşlukların yaşanmasıyla belirgin bir dissosiyatif bozukluktur. İlk cümlede belirtmek gerekirse bu, çoğunlukla çocuklukta yaşanan ağır ve tekrarlayan travmayla ilişkilendirilen ciddi bir ruhsal durumdur.

Kimlik durumları arasındaki geçişler kişinin davranışında, hafızasında, algısında ve kendilik duygusunda değişikliklere yol açabilir. Bu belirtiler görüldüğünde bir uzmana başvurmak önemlidir.

Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Kendilik ve davranışta belirgin değişikliklerle giden, ayrı kimlik durumları
• Günlük olayları, kişisel bilgileri ya da öğrenilen becerileri hatırlamada boşluklar
• Zamanın nasıl geçtiğini hatırlamama, 'kayıp zaman' hissi
• Kendine ya da çevreye yabancılaşma (depersonalizasyon, derealizasyon)
• Belirtilerin belirgin sıkıntıya ya da işlevsellik kaybına yol açması

Nedenleri ve risk faktörleri

Gelişiminde erken dönem travması merkezi bir yer tutar:

• Çocuklukta yaşanan ağır, tekrarlayan ve süregen travma (istismar, ihmal)
• Güvenli bağlanmanın gelişemediği örseleyici bir ortam
• Zorlayıcı deneyimlere karşı gelişen dissosiyatif başa çıkma örüntüsü

Bu durum, dayanılması güç deneyimlere karşı zihnin geliştirdiği bir bölünme tepkisi olarak anlaşılabilir. Etkenler kişiden kişiye farklılık gösterir.

Tanı süreci

Değerlendirme yalnızca bu alanda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanı tarafından, zaman içinde ve dikkatli bir öykü alımıyla yapılır. ICD-11 çerçevesindeki tanı kriterleri esas alınır; belirtilerin madde etkisi, nörolojik ya da başka tıbbi durumlara bağlı olmadığı ayırt edilir. İnternette yapılan öz-değerlendirmeler bir uzman görüşünün yerini tutmaz.

Tedavi yaklaşımları

Dissosiyatif kimlik bozukluğu ele alınabilir bir durumdur; tedavi genellikle uzun soluklu ve kişiye özel yürütülür.

Psikoterapi

Tedavinin temeli, güvenli bir terapötik ilişki içinde yürütülen aşamalı psikoterapidir. Önce güvenliğin ve dengelenmenin sağlanması, ardından travmanın işlenmesi ve kişilik bütünlüğünün güçlendirilmesi hedeflenir. Süreç sabır ve süreklilik gerektirir.

Eşlik eden durumların ele alınması

Depresyon, kaygı, travma sonrası stres ya da uyku sorunları eşlik ediyorsa bunlar da hekim değerlendirmesiyle ele alınır. İlaç kullanımı yalnızca bir hekimin önerisi ve takibiyle yürütülür.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Düzenli bir uyku ve gün akışıyla temel güvenlik hissini desteklemek
• Topraklanma ve nefes egzersizleriyle yoğun anlarda dengeyi korumak
• Güvenilir bir destek çevresiyle bağ kurmak
• Tedavi sürecine süreklilik göstermek ve kendine sabırlı olmak

Bu adımlar destekleyicidir; profesyonel tedavinin yerini tutmaz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Bellek boşlukları, kimlik ve davranışta açıklanamayan değişiklikler, 'kayıp zaman' hissi ya da bu belirtilerin yol açtığı belirgin sıkıntı varsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Kendine zarar düşünceleri söz konusuysa gecikmeden destek alınmalıdır.

Yaygınlık ve seyir

Dissosiyatif kimlik bozukluğu göründüğünden daha karmaşık ve kişiye özgü bir tablodur. Belirtiler çoğunlukla yıllar içinde yavaşça belirginleşir ve kişi uzun süre başka tanılarla ele alınmış olabilir. Doğru değerlendirme ve uygun tedaviyle işlevsellikte belirgin iyileşme sağlanabilir; ancak süreç sabır ve süreklilik gerektirir.

Eşlik edebilen durumlar

Bu duruma sıklıkla travma sonrası stres belirtileri, depresyon, kaygı, uyku sorunları ve kendine zarar verme davranışları eşlik edebilir. Eşlik eden durumların ele alınması tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Yakınlar ne yapabilir?

Yakınların tutumu güven ortamının kurulmasında önemlidir:

• Belirtileri abartmadan ya da küçümsemeden, sabırla karşılamak
• Kişiyi 'numara yapıyorsun' gibi ifadelerle suçlamamak
• Güvenli, öngörülebilir bir ortam ve süreklilik sağlamak
• Tedavi sürecine saygı göstermek ve kişinin yanında olmak
• Kendine zarar riskini ciddiye almak ve gerektiğinde acil destek aramak

Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi, güvenlik endişesi ya da yaşamı tehdit eden bir durum söz konusuysa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlıkla ilgili bilgi ve yönlendirme için 182 SABİM hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak isterseniz, alanında uzman ruh sağlığı profesyonellerine Uzmanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.