Kabus Bozukluğu

Kabus bozukluğu nedir? Sık tekrarlayan, son derece rahatsız edici ve genellikle ayrıntılı biçimde hatırlanan kabuslarla belirgin bir uyku bozukluğudur. Kabuslar tipik olarak uykunun ikinci yarısında görülür, kişiyi uyandırır ve uyanınca hızla yönelim sağlanır. Bu kabuslar korku, kaygı, üzüntü ya da öfke gibi güçlü olumsuz duygular içerir ve uyku kalitesini, gündüz ruh halini ve işlevselliği bozacak sıklık ve şiddete ulaşır. Ara sıra kabus görmek yaygın ve normaldir; bozukluktan söz edebilmek için kabusların sık, sıkıntı verici ve işlevselliği bozacak düzeyde olması gerekir. ICD-11'de uyku-uyanıklık bozuklukları başlığı altında yer alır.

Kabus bozukluğunun en yorucu yanlarından biri, uykuya ilişkin bir korku döngüsü yaratmasıdır: Kişi kabus görmekten çekindiği için yatağa gitmeyi erteleyebilir, bu da uyku yoksunluğuna yol açar; uyku yoksunluğu ise kabusları daha da tetikleyebilir. Kabuslar sıklıkla stres, kaygı ve travmatik yaşantılarla ilişkilidir; özellikle travma sonrası stres bozukluğunda belirgin bir belirti olabilir. İyi haber şudur: Kabus bozukluğu tedavi edilebilir bir durumdur ve doğru yaklaşımlarla kabusların sıklığı ve şiddeti belirgin biçimde azaltılabilir.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Sık tekrarlayan, canlı ve rahatsız edici kabuslar
• Kabusla uyanma ve ardından hızla yönelim sağlama (bilinç açık)
• Uykuya geri dönmede güçlük
• Uyumaya ilişkin kaygı, yatağa gitmekten kaçınma
• Gün içi yorgunluk, dikkat sorunları, gerginlik
• Kabusların içeriğine bağlı belirgin sıkıntı

Nedenler ve risk faktörleri

• Stres, kaygı ve travmatik yaşantılar (travma sonrası stres bozukluğunda sık görülür)
• Depresyon ve diğer ruhsal durumlar
• Bazı ilaçlar ya da bir ilacın kesilmesi, alkol ve madde kullanımı
• Uyku düzensizliği ve uyku yoksunluğu
• Ateşli hastalıklar ve bazı tıbbi durumlar

Tanı süreci

Tanı, ruh sağlığı ya da uyku uzmanı tarafından öykü temelinde konur. Kabusların sıklığı, içeriği, uykuya ve gündüz işlevselliğine etkisi değerlendirilir. Travma, stres ve ilaç kullanımı gibi olası etkenler araştırılır. Kabus bozukluğu, uykunun farklı evresinde görülen ve genellikle hatırlanmayan gece terörlerinden ayırt edilir. Bu ayrımı bir uzman yapar.

Tedavi yaklaşımları

Terapi

İmgesel prova terapisi (imagery rehearsal therapy) kabus bozukluğunda etkili ve öne çıkan bir yöntemdir. Bu yaklaşımda kişi, sık gördüğü kabusun içeriğini uyanıkken gözden geçirir, senaryoyu daha az tehdit edici ve olumlu bir sonla yeniden yazar ve bu yeni versiyonu düzenli olarak zihninde canlandırır. Zamanla kabusun sıklığı ve şiddeti azalabilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlar, stres ve kaygı yönetimi teknikleri ve travmayla ilişkili kabuslarda travmaya yönelik özgül terapiler de yararlıdır. Uyku hijyeninin düzenlenmesi tüm bu yaklaşımların etkisini destekler.

İlaç tedavisi

Bazı durumlarda, özellikle travma ile ilişkili dirençli kabuslarda hekim ilaç desteği düşünebilir. İlaç kararı yalnızca hekim tarafından verilir. Kabuslar bir ilaca bağlıysa, o ilacın hekim gözetiminde gözden geçirilmesi gerekebilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Düzenli uyku saatleri belirleyin ve uyku hijyenine dikkat edin
• Yatmadan önce rahatlatıcı bir rutin oluşturun; ekran ve uyarıcılardan uzak durun
• Akşam saatlerinde kafein ve alkolden kaçının
• Gün içindeki stresi yönetmek için nefes ve gevşeme egzersizleri uygulayın
• Kabusları bir günlüğe not etmek, örüntüleri fark etmenize yardımcı olabilir

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Kabuslar sık tekrarlıyor, uykunuzu ve gündüz işlevselliğinizi bozuyor, uyumaktan korkmanıza yol açıyor ya da bir travmayla ilişkiliyse bir uzmana başvurmanız önerilir.

Acil durumlarda: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Sağlık hattını arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Sağlıkla ilgili danışma için 182 SABİM hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadıklarınızın günlük hayatınızı etkilediğini düşünüyorsanız, alanında uzman bir ruh sağlığı profesyoneliyle görüşmek iyileşme yolunda önemli bir adımdır. Uzmanlar sayfasından size uygun bir uzmana ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin tanı ve tedavi için bir uzmana başvurmanız gerekir.