Travmatik Yas (Travmatik Kayıp Sonrası Stres)

Travmatik yas, ani, beklenmedik, şiddet içeren ya da özellikle sarsıcı koşullarda yaşanan bir kaybın ardından gelişen; olağan yas sürecinin belirtileriyle travmatik stresin belirtilerinin iç içe geçtiği yoğun ve sürekli bir tepkidir. Kaza, intihar, cinayet, afet ya da beklenmedik ölüm gibi durumlarda yas, hem sevilen kişinin yokluğunun acısıyla hem de olayın travmatik doğasıyla ağırlaşabilir.

Bir kaybın ardından yoğun üzüntü, özlem, öfke ve suçluluk yaşamak olağan bir yas tepkisidir. Yas, herkeste farklı sürer ve tek bir doğru biçimi yoktur. Ancak belirtiler uzun süre boyunca yoğun kalır, kişinin kaybı kabullenmesini ve yaşamına devam etmesini belirgin biçimde engellerse, ayrıca travmatik yeniden yaşantılamalar eklenirse, bir uzmandan destek almak önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Yardım hattını arayın; sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM danışma hattından destek alabilirsiniz.

Belirtiler

Aşağıdaki belirtiler görülebilir; kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Kayba dair yoğun ve sürekli özlem, acı ve odaklanamama
• Kaybı kabullenmede belirgin güçlük
• Ölüm olayına ilişkin istem dışı, rahatsız edici anılar ya da görüntüler
• Olayı ya da sevilen kişiyi hatırlatan durumlardan kaçınma
• Suçluluk, öfke, kendini suçlama ve anlam kaybı
• Uyku sorunları, tetikte olma ve duygusal donukluk

Nedenler ve risk faktörleri

• Kaybın ani, beklenmedik ya da şiddet içeren biçimde yaşanması
• Sevilen kişiyle çok yakın bir bağ
• Olaya tanık olmak ya da sarsıcı ayrıntılara maruz kalmak
• Önceki travma ya da kayıp öyküsü
• Sosyal destek eksikliği ve ek yaşam stresleri

Tanı süreci

Değerlendirme, bir ruh sağlığı uzmanının görüşme yoluyla yas belirtilerinin süresini, yoğunluğunu, travmatik bileşenleri ve işlevselliğe etkisini incelemesiyle yapılır. Amaç, olağan yas ile uzun süren, işlevselliği bozan ve destek gerektiren yas tepkisini ayırt etmektir. Uluslararası tanı kriterleri (ICD-11) çerçevesinde uzamış yas bozukluğu ve travma sonrası stres belirtileri birlikte gözden geçirilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

Travmatik yasta psikoterapi temel yaklaşımdır. Yas odaklı terapiler kişinin kaybı işlemesine ve anlamlandırmasına yardımcı olurken, travma odaklı yöntemler (örneğin travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve EMDR) olayın travmatik yönünü ele alır. Bu iki boyutun birlikte çalışılması sıklıkla gereklidir.

İlaç tedavisi

Eşlik eden yoğun depresyon, kaygı ya da uyku sorunları varsa hekim tarafından ilaç tedavisi düşünülebilir. İlaç kararı yalnızca bir hekime aittir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Duygularınızı bastırmak yerine güvendiğiniz kişilerle paylaşın.
• Yas için kendinize zaman ve alan tanıyın; acele etmeyin.
• Günlük rutinlerinizi mümkün olduğunca sürdürmeye çalışın.
• Anma ritüelleri kaybı anlamlandırmaya yardımcı olabilir.
• Alkol ve maddeye yönelmek yerine sağlıklı destek kaynaklarına yönelin.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Yas belirtileriniz uzun süre yoğun kalıyor, günlük yaşamınızı belirgin biçimde bozuyor ya da travmatik anılar ve yeniden yaşantılamalar ekleniyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Yaşamınızı sürdürmek istemediğinizi hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa gecikmeden 112 Acil Yardım hattını arayın.

Yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak, doğru adımı atmanın en güvenli yoludur. Size uygun bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmak için uzmanlarımızı inceleyebilirsiniz.